ताइपेई। जापानको रणनीतिक मार्गको बारेमा चीनको बढ्दो चिन्ताले टोकियो “एसियाको इजरायल” बन्दै छ भन्ने गहिरो डरलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जुन सानो तर प्राविधिक रूपमा उन्नत लोकतन्त्र हो, वाशिंगटनद्वारा समर्थित छ र ठूलो निरङ्कुश छिमेकीको सामना गर्न तयार छ। यो तुलना सतही छैन; यसले बेइजिङको चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ कि जापान एसियामा अमेरिकी शक्तिको स्थायी, सैन्यकृत चौकी बन्न सक्छ, जसरी इजरायलले मध्य पूर्वमा अमेरिकी प्रभाव कायम राख्छ।

मध्य पूर्वमा इजरायलको भूमिका लामो समयदेखि तीन विशेषताहरूद्वारा परिभाषित गरिएको छ: सैन्य सहायता र कूटनीतिक आवरण मार्फत अटल अमेरिकी समर्थन। आफ्ना छिमेकीहरूमाथि प्राविधिक र सैन्य श्रेष्ठता। क्षेत्रीय द्वन्द्वहरूमा प्रायः पूर्वनिर्धारित रूपमा दृढतापूर्वक कार्य गर्ने इच्छा।

जापानले बढ्दो रूपमा यही प्रोफाइल प्रदर्शन गरिरहेको छ। यसको रक्षा बजेट २०२७ सम्ममा जिडिपीको २% पुग्ने ट्रयाकमा छ। जसले यसलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो मध्ये एक बनाउँछ। टोकियोले लामो दूरीको हमला क्षमताहरू प्राप्त गर्दै छ। अमेरिका र अस्ट्रेलियासँग संयुक्त अभ्यासहरू बढाउँदै छ र खुला रूपमा घोषणा गर्दै छ कि ताइवानको सुरक्षा आफ्नै भन्दा अविभाज्य छ। बेइजिङको लागि, यो शान्तिवादी नियन्त्रणबाट सक्रिय नियन्त्रणमा परिवर्तनको सङ्केत गर्दछ।

बेइजिङको चिन्ता ताइवानमा सम्भावित आपत्कालमा सबैभन्दा स्पष्ट
जापानी नेताहरूले भनेका छन् कि ताइवानमा चिनियाँ आक्रमणले जापानी हस्तक्षेपलाई उक्साउनेछ। यो औपचारिक सन्धि दायित्व होइन, तर व्यापक रूपमा भनिएको रणनीतिक स्थिति हो। यसले अमेरिकी ग्यारेन्टीहरूद्वारा समर्थित अस्तित्वगत खतराहरू विरुद्ध हस्तक्षेप गर्न इजरायलको तयारीलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। बेइजिङको लागि, जापानको अडानले ताइवानलाई द्विपक्षीय मुद्दाबाट बहुपक्षीय फ्ल्यासपोइन्टमा रूपान्तरण गर्दछ।

अर्को चिन्ता स्थायी अमेरिकी सैन्य उपस्थिति
जसरी इजरायल मध्य पूर्वमा अमेरिकी शक्तिको लङ्गर हो, जापानले एसियामा वाशिंगटनको लागि स्थायी सैन्य केन्द्रको रूपमा काम गर्न सक्छ। ओकिनावामा अमेरिकी आधार र यसको विस्तारित मिसाइल रक्षा प्रणालीले पहिले नै जापानलाई अमेरिकी रणनीतिको लागि आवश्यक बनाएको छ।

गठबन्धन राजनीतिमा जापानको बढ्दो निर्भरता उत्तिकै महत्त्वपूर्ण
जापानले अस्ट्रेलिया, भारत र अन्य क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग सम्बन्ध बलियो बनाउँदै छ, र इरान विरुद्ध अरब देशहरूसँग इजरायलको मौन साझेदारी जस्तै सञ्जालहरू निर्माण गर्दै छ। यी गठबन्धनहरू निर्माण गर्नाले ताइवानलाई अलग गर्ने र इन्डो-प्यासिफिकमा प्रभुत्व जमाउने चीनको प्रयासलाई कमजोर बनाउँछ।

चीनको चिन्ता इतिहासमा छ। जापानको युद्धकालीन सैन्यवादले एसियाभरि दागहरू छोडेको छ, र बेइजिङले टोकियोको पुनर्शस्त्रीकरणलाई त्यो विरासतको पुनरुत्थानको रूपमा हेर्छ। तैपनि, जापानको हालको बाटो साम्राज्यवादी महत्त्वाकाङ्क्षाको बारेमा होइन, यो लोकतान्त्रिक एकता र रणनीतिक आवश्यकताको बारेमा हो। जसरी इजरायलको अस्तित्वले यसको सैन्य स्थितिलाई बलियो बनायो, ताइवान र उत्तर कोरियासँग जापानको निकटताले यसलाई आफ्नो शान्तिवादी भ्रम त्याग्न बाध्य पार्छ।

यसको प्रभाव महत्त्वपूर्ण छ। ताइवान सङ्कटले जापान, संयुक्त राज्य अमेरिका र अस्ट्रेलियामा तान्न सक्छ, सम्भावित रूपमा क्षेत्रीय द्वन्द्वलाई ठूलो युद्धमा बढाउँछ। आर्थिक प्रभाव तुरुन्तै हुनेछ; व्यापार र पर्यटनमा प्रतिबन्धहरूले पहिले नै भूराजनीति बजारमा कति छिटो व्याप्त छ भनेर देखाइरहेका छन्। यसबाहेक, वैचारिक पक्षलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन, किनकि इजरायलको जस्तै जापानको लोकतान्त्रिक शक्तिले अधिनायकवाद एसियाको भविष्य हो भन्ने चीनको विश्वासलाई चुनौती दिन्छ।

चीनको डर जापानको सैन्य तयारीको बारेमा मात्र होइन। यो जापान एसियामा स्थायी, अमेरिकी समर्थित शक्ति गृह बन्ने बारेमा हो, इजरायल जस्तो देश जसको अस्तित्व नै रणनीतिक शत्रुतामा बाँधिएको छ। यदि यो परिवर्तन जारी रह्यो भने, ताइवान मुद्दा अब द्विपक्षीय द्वन्द्व रहनेछैन, तर इन्डो-प्यासिफिकमा लोकतन्त्र र अधिनायकवाद बीचको दशकौँ लामो द्वन्द्वको केन्द्र बन्नेछ।

खेद्रुप थोन्डुप दलाई लामाका जेठा भाइ ग्यालो थोन्डुपका छोरा हुन्। उनले सेन्ट स्टीफन कलेज, दिल्ली विश्वविद्यालय र सान फ्रान्सिस्को विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरेका थिए। उनी दलाई लामाका व्यक्तिगत सहायक थिए र १९७९ मा उनको पहिलो अमेरिकी यात्रामा उनीसँगै थिए। उनलाई दलाई लामाले १९८० देखि १९९३ सम्म वार्ताको लागि बेइजिङ पठाएका थिए। जहाँ उनले सी झोङक्सुन र हु जिन्ताओसँग भेटेका थिए। उनले निर्वासनमा तीन कार्यकाल तिब्बती संसद्को सदस्यको रूपमा सेवा गरे र १९८७ देखि दार्जिलिङमा तिब्बती शरणार्थी स्व-सहायता केन्द्रको अध्यक्ष हुनुहुन्छ। उनले *दलाई लामा माई सन* र *तिब्बत इन टर्मोइल* नामक दुई पुस्तकहरू सम्पादन गरेका छन् र हाल ताइवानको ताइपेईमा बस्छन्।