काठमाडौँ ।  नेपाली कांग्रेस यतिबेला आफ्नै आन्तरिक समययुद्धको एउटा यस्तो मोडमा उभिएको छ जहाँ विधानको व्याख्या र गुटगत स्वार्थबीचको टकरावले पार्टीको भविष्यलाई नै प्रभावित पार्ने देखिएको छ। पार्टीको १५औँ महाधिवेशन कहिले गर्ने भन्ने प्रश्न अहिले केवल मितिको विवाद मात्र रहेन, यो पार्टीभित्रको पुस्तान्तरण र नेतृत्वको कार्यशैलीमाथिको गम्भीर परीक्षा समेत बनेको छ।

पुसको चिसोमा आगो ताप्ने हतारोमा विशेष महाधिवेशन खोज्ने कि वैशाखको तातो घाममा पसिना बगाउँदै नियमित महाधिवेशनको धैर्यता राख्ने भन्ने बहसले सानेपादेखि भृकुटीमण्डपसम्म तरंग ल्याएको छ। यसै सन्दर्भमा पार्टीको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिले आगामी २०८३ वैशाख २८–३१ गते नियमित महाधिवेशन गर्ने निर्णय बहुमतले पारित गरेर एउटा बाटो रोजेको छ, तर यो निर्णयसम्म पुग्ने प्रक्रिया निकै कष्टकर र विवादित देखिएको छ।

वि.सं. २००३ मा स्थापना भएको कांग्रेसले आफ्नो लामो इतिहासमा अनेकौँ आरोह–अवरोह खेपेको छ। वि.सं. २००६ को पहिलो महाधिवेशनदेखि १४औँ महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा पार्टीले आन्तरिक लोकतन्त्रका लागि धेरै अभ्यास गरे पनि १५औँ महाधिवेशनको तयारीमा देखिएको सुस्तता र विवादले पुरानै चुनौतीहरूलाई उजागर गरेको छ।

विधानअनुसार हरेक चार वर्षमा हुनुपर्ने महाधिवेशन क्रियाशील सदस्यताको किचलो, वडा अधिवेशनको ढिलाइ र नेतृत्व लम्ब्याउने दाउपेचका कारण समयमै हुन नसक्नु कांग्रेसको पुरानो रोग जस्तै बनेको छ। मंसिरमा पुसका लागि तोकिएको मिति तयारी नपुगेकै कारण धराशायी भएपछि महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले "विशेष महाधिवेशन" को अस्त्र प्रयोग गर्दै विद्रोहको शङ्खघोष गरेका छन्। उनीहरूले पुस २७ र २८ गते काठमाडौँमा विशेष महाधिवेशन गर्ने तयारी थाल्नु र हल समेत बुकिङ गर्नुलाई पार्टीभित्रको संस्थापन पक्षको कार्यशैलीविरुद्धको कडा चुनौतीका रूपमा लिइएको छ।

महामन्त्री गगन थापाको अडानले पार्टीभित्रको तनावलाई झनै उत्कर्षमा पुर्‍याएको छ। उनले नेतृत्वलाई अन्तिम चेतावनी दिँदै विधानको धारा १७(२) बमोजिम विशेष महाधिवेशन अनिवार्य भएको र नेतृत्वले विधान मिचेमा आफू टुलुटुलु हेरेर बस्न नसक्ने स्पष्ट पारेका छन्। यद्यपि, संस्थापन पक्षले वैशाखको नयाँ मिति सार्वजनिक गरेर विशेष महाधिवेशनको औचित्य समाप्त भएको दाबी गरिरहेको छ। पार्टी प्रवक्ता प्रकाशशरण महतले वैशाखको निर्णयलाई पार्टी एकताको रक्षा र विधानसम्मत कदम भनेका छन् भने इतर पक्षले यसलाई सत्ता लम्ब्याउने कपटपूर्ण खेलका रूपमा व्याख्या गरेको छ।

अन्त्यमा, यो समययुद्धले कांग्रेसलाई कुन दिशामा लैजान्छ भन्ने कुरा नेतृत्वको आगामी कदममा निर्भर गर्दछ। आगामी संघीय निर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा पार्टीभित्रको यो फुट र विवादले कार्यकर्तामा निराशा र मतदातामा अन्योल सिर्जना गर्न सक्छ। एमाले जस्ता विपक्षी दलहरू संगठित भइरहेको अवस्थामा कांग्रेसको यो आन्तरिक कलह आत्मघाती हुन सक्छ। त्यसैले, पुसको अवसर गुमे पनि वैशाखको महाधिवेशनलाई ऊर्जाको स्रोत बनाउनु र युवा पुस्तालाई नेतृत्वमा स्थान दिनु नै कांग्रेसका लागि पुनर्जीवनको आधार हुनेछ। यदि यो विवादको सही व्यवस्थापन हुन सकेन भने लोकतान्त्रिक इतिहास बोकेको यो पार्टीको साख संकटमा पर्न सक्छ।