कोलकाता। विश्वव्यापी भूराजनीति र सामुद्रिक सुरक्षाको महत्त्व बढ्दै गइरहेको वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा, भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले आइतबार (जुन २१) कोलकातामा स्वदेशमै डिजाइन तथा निर्माण गरिएका तीन अत्याधुनिक नौ सैनिक जहाजहरू राष्ट्रलाई समर्पित गरेका छन्।

यस कदमलाई भारतको बढ्दो सैन्य क्षमता र 'आत्मनिर्भर भारत' अभियानको एक महत्त्वपूर्ण कोसे ढुङ्गाका रूपमा लिइएको छ। प्रधानमन्त्री मोदीले भारतीय नौसेनामा 'आईएनएस दुनागिरी' (उन्नत स्टेल्थ फ्रिगेट), 'आईएनएस संशोधक' (सर्भे भेसल - लार्ज) र 'आईएनएस अग्रय' (एन्टि-सबमरिन वारफेयर स्यालो वाटर क्राफ्ट) लाई औपचारिक रूपमा सामेल गराएका हुन्।

समुद्र: सहकार्यको माध्यम, तर शान्तिका लागि शक्ति अपरिहार्य
यस ऐतिहासिक समारोहलाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री मोदीले कूटनीतिक सन्तुलन र रणनीतिक यथार्थवादको उत्कृष्ट सन्देश दिएका छन्। उनले भने, "भारतले सधैँ समुद्रलाई सहकार्यको माध्यमको रूपमा हेरेको छ, तर शान्तिको रक्षाका लागि शक्ति अपरिहार्य छ भन्ने कुरा पनि भारतलाई राम्ररी थाहा छ।"

समृद्धिका लागि सुरक्षा र भविष्य निर्माणका लागि आत्मनिर्भरता आवश्यक रहेको कुरामा जोड दिँदै उनले यी तीन नयाँ युद्ध पोतहरूलाई यही भावनाको प्रतीकको रूपमा चित्रण गरे। अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवसको अवसर पारेर कोलकाता पुगेका मोदीले यो दिन धेरै अर्थमा विशेष रहेको बताए।

"विश्व इतिहास साक्षी छ कि सामुद्रिक क्षमताविना कुनै पनि राष्ट्र महाशक्ति बन्न सक्दैन। विकास, सुरक्षा र समृद्धि समुद्रसँग जोडिएका छन्," उनले भने। आज विश्वको अधिकांश व्यापार समुद्री मार्गबाट हुने, विश्वलाई जोड्ने डेटाको विशाल सञ्जाल (पनडुब्बी केबलहरू) समुद्रमुनिबाटै जाने र भविष्यका महत्त्वपूर्ण खनिज पदार्थ, गहिरो समुद्रका स्रोतहरू र नयाँ ऊर्जाका स्रोतहरू पनि समुद्रमै निर्भर रहने तथ्यलाई औँल्याउँदै उनले ज्ञानवर्धक सन्देश प्रवाह गरे। भारतले यो यथार्थलाई पूर्ण रूपमा बुझेको र सोहीअनुरूप आफूलाई तयार गरिरहेको उनको भनाइ थियो।

प्रविधि र क्षमता: तीन अत्याधुनिक युद्ध पोतहरूको विशेषता
भारतीय नौसेनाको 'वारसिप डिजाइन ब्युरो' र कोलकातास्थित 'गार्डेन रिच सिपबिल्डर्स एन्ड इन्जिनियर्स' (जीआरएसई) द्वारा संयुक्त रूपमा डिजाइन र निर्माण गरिएका यी जहाजहरूले सामुद्रिक युद्ध, हाइड्रोग्राफिक सर्वेक्षण र पनडुब्बी विरोधी युद्धकलामा भारतको उच्च प्राविधिक क्षमतालाई प्रदर्शन गर्छन्:

१. आईएनएस दुनागिरी : यो 'प्रोजेक्ट १७ए'अन्तर्गतको पाँचौँ उन्नत 'स्टेल्थ फ्रिगेट' हो। यो युद्ध पोत 'ब्रह्मोस' सतहबाट सतहमा मार हान्ने सुपरसोनिक क्षेप्यास्त्र र मध्यम दुरीको 'सर्फेस-टु-एयर मिसाइल' (एमआरएसएएम) प्रणालीलगायत अत्याधुनिक हतियार र सेन्सरहरूले सुसज्जित छ। यसले नौसेनाको युद्ध लड्ने क्षमतामा व्यापक वृद्धि गर्नेछ।

२. आईएनएस संशोधक: जुन २१ मा 'विश्व हाइड्रोग्राफी दिवस' मनाइन्छ। यही दिन भारतको सबैभन्दा अत्याधुनिक हाइड्रोग्राफी जहाज 'आईएनएस संशोधक' जल सेनामा सामेल हुनुलाई प्रधानमन्त्री मोदीले 'अद्भुत संयोग' भनेका छन्। यो 'सर्भे भेसल (लार्ज)' तटीय र गहिरो पानीमा हाइड्रोग्राफिक सर्वेक्षण गर्न तथा रक्षा र नागरिक प्रयोजनका लागि समुद्र विज्ञान र भूभौतिकीय तथ्याङ्क सङ्कलन गर्न डिजाइन गरिएको हो। यो 'अटोनोमस अन्डरवाटर भेहिकल' (एयूभी) र 'रिमोटली अपरेटेड भेहिकल' (आरओभी) जस्ता मानवरहित अत्याधुनिक सर्वेक्षण प्रणालीहरूले सुसज्जित छ।

३. आईएनएस अग्रय : यो 'अर्नाला-क्लास' को चौथो 'एन्टि-सबमरिन वारफेयर स्यालो वाटर क्राफ्ट' हो। कम गहिराइ भएको तटीय क्षेत्रमा पानीमुनिका खतराबारे पत्ता लगाउन र प्रत्याक्रमण गर्न यसमा हल्का तौलका टार्पेडो, स्वदेशी रकेट लन्चर र उन्नत 'सोनार प्रणाली' जडान गरिएको छ।

'आत्मनिर्भर भारत' को प्रमाण र आर्थिक प्रभाव
केही वर्षअघि विमानवाहक पोत 'आईएनएस विक्रान्त' राष्ट्रलाई समर्पित गर्दा भारतले आफ्नो सामुद्रिक शक्तिको नयाँ अध्याय सुरु गरेको स्मरण गर्दै प्रधानमन्त्रीले आईएनएस विक्रान्तदेखि आजसम्मको यात्रा नयाँ युद्ध पोतहरूको मात्र नभई भारतको बढ्दो आत्मनिर्भरताको यात्रा भएको बताए।

यी तीन वटै 'प्लेटफर्म'हरूले भारतको स्वदेशी पानीजहाज निर्माण इकोसिस्टमको बढ्दो परिपक्वतालाई प्रमाणित गर्दछन्। रक्षा मन्त्रालयका अनुसार, यी जहाजहरूमा ७५ प्रतिशतभन्दा बढी उपकरण र सामग्री स्वदेशी रहेका छन्। यसको निर्माण प्रक्रियामा २०० भन्दा बढी 'सूक्ष्म, साना तथा मझौला उद्योग' (एमएसएमई) को प्रत्यक्ष सहभागिता रहेको थियो, जसले हजारौँ प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।

यी जहाजहरूको कमिसनिङले भारत सरकार, भारतीय नौसेना, सार्वजनिक क्षेत्रका सिपयार्ड, निजी उद्योग र एमएसएमईहरूबीचको उत्कृष्ट सहकार्यलाई उजागर गरेको छ। यसले 'आत्मनिर्भर भारत', 'सुरक्षित भारत' र 'विकसित भारत' को उद्देश्यलाई साकार पार्दै नीलो जल क्षेत्र अपरेसनमा भारतीय नौसेनाको पहुँच र प्रभावलाई थप सुदृढ बनाएको छ।