रबात। कठिन समयमा इस्लामाबादले आफूलाई भरपर्दो साझेदार साबित गर्न नसकेकोले साउदी नेतृत्वमा पाकिस्तानप्रति विश्वासघातको स्पष्ट भावना बढ्दै गएको छ। सेप्टेम्बर २०२५ मा, पाकिस्तानले साउदी अरेबियासँग रणनीतिक पारस्परिक रक्षा सम्झौता (एसएमडीए) मा हस्ताक्षर गर्‍यो। यो रक्षा सम्झौताले दुवै पक्षलाई एकलाई हुने कुनै पनि बाह्य खतरालाई अर्कोलाई हुने खतराको रूपमा विचार गर्न बाध्य पार्छ।

तैपनि, पाकिस्तानले साउदी अरेबियालाई कुनै ठोस सैन्य सहयोग वा राजनीतिक समर्थन प्रदान गरेको छैन, जबकि इरानले हालै क्षेत्रीय युद्ध जारी रहँदा राज्यमाथि आक्रमण गरेको छ। औपचारिक प्रतिबद्धता र वास्तविक व्यवहार बीचको यो खाडलले सुरक्षा साझेदारको रूपमा पाकिस्तानको विश्वसनीयताको सीमालाई उजागर गर्दछ।

पाकिस्तानले इरानसँग आफ्नो रणनीतिक सहयोगलाई गहिरो बनाउदैँ
साथै, पाकिस्तानले इरानसँग आफ्नो राजनीतिक र रणनीतिक सहयोगलाई गहिरो बनाइरहेको छ। जुन २०२५ को १२-दिने युद्धको समयमा र पछि प्रदर्शन गरिएझैँ, पाकिस्तानले आफ्नो राजनीतिक सन्देशमा सार्वजनिक रूपमा इरानसँग आफूलाई पङ्क्तिबद्ध गर्‍यो। अगस्ट २०२५ मा, इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियानले पाकिस्तानको भ्रमण गरे, जसले दुई देशहरू बीचको बढ्दो निकटतालाई अझ स्पष्ट पार्छ। यस भ्रमणको क्रममा, इस्लामाबादका सडकहरू पाकिस्तानी र इरानी राष्ट्रिय झण्डाले व्यापक रूपमा सजाइएको थियो। प्रमुख प्रदर्शनहरूमा इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेश्कियान र दिवङ्गत सर्वोच्च नेता अली खामेनीका तस्बिरहरू समावेश थिए। मुख्य सडकमा रहेको एक प्रमुख पोस्टरमा नारा लेखिएको थियो: "पाक-इरान मित्रता र भाइचारा अमर रहोस्।" दुवै सरकारले "भाइचारा सम्बन्ध" लाई जोड दिए, पारस्परिक व्यापार बढाउने योजना घोषणा गरे र आर्थिक र राजनीतिक सहयोगलाई सुदृढ पार्ने उद्देश्यले धेरै सम्झौताहरूमा हस्ताक्षर गरे।

यो समन्वय इरानबाट प्रत्यक्ष सुरक्षा खतराहरूको सामना गर्ने साउदी अरेबियाको लागि विशेष गरी महत्त्वपूर्ण छ। मार्चदेखि, इरानले साउदी अरेबिया विरुद्ध धेरै ड्रोन र मिसाइल आक्रमणहरू गरेको छ। यी घटनाहरूको बाबजुद, पाकिस्तानले एसएमडीए अन्तर्गत साउदी अरेबियालाई कुनै ठोस सहयोग प्रदान गरेको छैन।

बरु, इरानको क्षेत्रीय व्यवहारको अन्तर्राष्ट्रिय आलोचनाको बाबजुद पाकिस्तानले इरानलाई राजनीतिक समर्थन प्रदान गर्न जारी राखेको छ। पाकिस्तानी अधिकारीहरूले १२ दिने युद्धको समयमा इरानको कार्यहरूको बारम्बार प्रशंसा गरेका छन्। लडाइँमा मारिएका इरानी सैन्य कर्मचारीहरूप्रति समवेदना व्यक्त गरेका छन् र इरानको आणविक कार्यक्रमलाई अगाडि बढाउने अधिकारलाई समर्थन गरेका छन्। हालै, पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफले इरानको नयाँ सर्वोच्च नेताको रूपमा नियुक्त भएकोमा मोज्तबा खामेनीलाई सार्वजनिक रूपमा बधाई दिएका छन्। यो इशाराले तेहरानसँग घनिष्ठ राजनीतिक सम्बन्ध कायम राख्न पाकिस्तानको बढ्दो सहजतालाई अझ बलियो बनाउँछ, जबकि इरानको कार्यहरूले साउदी अरेबियाको सुरक्षा हितलाई प्रत्यक्ष रूपमा असर गर्छ।

पाकिस्तान-अफगानिस्तान सीमामा बढ्दो तनाव
परिस्थितिसँग परिचित क्षेत्रीय स्रोतहरूका अनुसार, पाकिस्तानको सैन्य नेतृत्वले साउदी अधिकारीहरूलाई निजी रूपमा जानकारी गराएको छ कि देशको सशस्त्र बलहरू हाल अफगान सीमामा भारी रूपमा संलग्न छन्। पाकिस्तानले दाबी गरेको छ कि पाकिस्तान-अफगानिस्तान सीमामा हालै बढेको सैन्य गतिविधिले महत्त्वपूर्ण पाकिस्तानी रक्षा स्रोतहरूलाई बाँधेको छ, बाह्य तैनाथीको लागि थोरै ठाउँ छोडेको छ।

पाकिस्तानका शक्तिशाली सेना प्रमुख, फिल्ड मार्शल असिम मुनिरले साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग प्रत्यक्ष कुरा गरेको विश्वास गरिन्छ, उनले भने कि पाकिस्तानी सेना अफगानिस्तान क्षेत्रमा धेरै संलग्न छन् र त्यसैले यस समयमा साउदी अरेबियामा तैनाथीको लागि सैन्य स्रोतहरू प्रदान गर्न सक्दैनन्। स्रोतहरूले सङ्केत गर्छन् कि साउदी अरेबियाले रक्षा सम्झौताको बारेमा पाकिस्तानको अडान स्पष्ट पार्न फिल्ड मार्शल असिम मुनिर र प्रधानमन्त्री शाहबाज शरीफ दुवैसँग धेरै पटक कुरा गरेको छ।

साउदी अरेबियासँग औपचारिक रक्षा प्रतिबद्धताहरू कायम राख्दै इरानसँग सम्बन्ध बलियो बनाउने पाकिस्तानको प्रयासले प्रतिस्पर्धी क्षेत्रीय शक्तिहरूसँग सम्बन्ध कायम राख्ने उद्देश्यले सन्तुलित रणनीतिको सुझाव दिन्छ। यो घटनाले पाकिस्तानको विदेश नीतिका पर्यवेक्षकहरूले बारम्बार अवलोकन गरेको ढाँचालाई थप स्पष्ट पार्छ। इस्लामाबादले पहिले नै धेरै साझेदारहरूबाट आर्थिक र राजनीतिक फाइदाहरू प्राप्त गर्न आफ्नो रणनीतिक स्थितिको फाइदा उठाउन खोजेको छ। दशकौँदेखि, पाकिस्तानले संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट सुरक्षा र वित्तीय सहयोग प्राप्त गरेको छ, साथै चीनसँग गहिरो आर्थिक र सैन्य सम्बन्ध विकास गरेको छ।

पाकिस्तानले आफ्नै सम्झौताहरू पूरा गर्न निरन्तर असफल
यी सबै सम्बन्धहरूमा, पाकिस्तानले प्रायः आफूलाई एक आवश्यक सुरक्षा साझेदारको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ जसको सहयोग क्षेत्रीय स्थिरताको लागि महत्त्वपूर्ण छ। तैपनि, कठिन समयले यी प्रतिबद्धताहरूको कमजोरीहरूलाई उजागर गर्दछ। जसले पाकिस्तानले आफ्नै सम्झौताहरू पूरा गर्न निरन्तर असफल भएको देखाउँछ। इरानसँग पाकिस्तानको बढ्दो सहयोग र साउदी अरेबियामाथि इरानको आक्रमणप्रति सीमित प्रतिक्रियाले एसएमडीए ढाँचा अन्तर्गत इस्लामाबादको प्रतिबद्धताहरूको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाउँछ।

प्रमुख क्षेत्रीय द्वन्द्वको बीचमा साउदी अरेबियाले प्रत्यक्ष सुरक्षा दबाबको सामना गरिरहेको समयमा, पाकिस्तानले रणनीतिक अस्पष्टता कायम राखेको छ र ठोस सैन्य सहयोग प्रदान गर्नबाट टाढा रहेको छ। साउदी अरेबियाको लागि, पाकिस्तान र इरान बीचको बढ्दो सम्बन्धले इस्लामाबादको सुरक्षा प्रतिबद्धताहरूको व्यावहारिक महत्त्वको पुनर्मुल्याङ्कन गर्ने र दीर्घकालीन रणनीतिक साझेदारको रूपमा पाकिस्तान एक व्यवहार्य विकल्प हो कि होइन भनेर विचार गर्ने आवश्यकतालाई प्रकाश पार्छ।

फातिमा अल हाशिमी एक मोरक्कन अनुसन्धानकर्ता र पत्रकार हुन्।