काठमाडौँ । रूसले युक्रेनमाथि आक्रमण सुरु गरेको चार वर्ष पूरा भइसक्दा पनि देशभित्र युद्धविरुद्धको असन्तुष्टि पूर्ण रूपमा हराएको छैन। तर, कडा सरकारी दमनका कारण धेरै आवाजहरू अहिले मौन बनेका छन्। आफ्नो नाम परिवर्तन गरेर ‘वरवारा’ राख्न अनुरोध गरेकी मस्कोकी ३२ वर्षीया एक महिलाले खुलेर विरोध गर्न नसके पनि युद्धप्रति असहमति बोकेर चुपचाप बाँचिरहेको अनुभव सुनाएकी छन्।

फेब्रुअरी २४, २०२२ मा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनमाथि सैन्य आक्रमण सुरु गर्दा उनले ‘निराशा र क्रोध’ महसुस गरेकी थिइन्। त्यसबेला उनी मस्कोको केन्द्रमा आयोजित युद्धविरोधी प्रदर्शनमा सहभागी समेत भएकी थिइन्। तर चार वर्षपछि अवस्था बदलिएको छ। अहिले उनी केवल ‘बाँच्ने प्रयास’ गरिरहेकी छन् र सार्वजनिक रूपमा क्रेमलिनको आलोचना गर्ने साहस गर्दिनन्।

उनका अनुसार रूसभित्र अहिले तलबाट उठ्ने कुनै पनि विरोध तुरुन्तै दबाइने वातावरण छ। “तलबाट आउने कुनै पनि प्रतिरोधलाई दमन गरिनेछ”, उनले मस्कोमा एएफपीसँगको अन्तर्वार्तामा भनिन्। युद्ध सुरु भएपछि रूसले सोभियत सङ्घको समयपछि नदेखिएको स्तरमा घरेलु दमन कडा बनाएको छ। आक्रमणको विरोध गर्ने हजारौँ मानिसलाई जरिवाना वा जेल सजाय दिइएको छ।

युद्धको सुरुआतमा वरवारा पनि सडकमा उत्रिएकी थिइन्। गिरफ्तारी हुन सक्ने डरले उनले घरपरिवारलाई तयारी समेत गराएकी थिइन्। “मलाई गिरफ्तार हुन सक्छु भन्ने थाहा थियो, त्यसैले घरमा चाबीको अर्को सेट छोडेकी थिएँ ताकि मेरो बिरालो भोकै नबसोस्”, उनले स्मरण गरिन्। उनी गिरफ्तारीबाट जोगिन सफल भए पनि युद्धविरोधी याचिकामा हस्ताक्षर गरेकै कारण सरकारी जागिरबाट हात धुनुपरेको थियो।

वरवाराले रूस छोड्ने निर्णय भने लिइनन्। पछि उनले एउटा परोपकारी संस्थामा काम पाइन् र देशभित्रै ‘जहाँ सकिन्छ त्यहाँ केही राम्रो गर्ने’ प्रयास नै अहिलेको एक मात्र मार्ग भएको महसुस गरिन्। सन् २०२२ मा उनले आफ्नो भावी पतिलाई भेटिन् र अहिले दुई बच्चाको हेरचाह गर्दैछिन्। यही पारिवारिक जिम्मेवारीले उनलाई चुप रहने निर्णयमा अझ दृढ बनाएको छ। “यदि म एक्लै हुन्थेँ भने सायद आफ्नो नाम लुकाउँदिनथेँ”, उनले भनिन्।

युद्धले उनको निजी जीवन र पारिवारिक सम्बन्धमा गहिरो प्रभाव पारेको छ। उनका पिता रूसको सुरक्षा सेवामा कार्यरत छन् र युक्रेनमा लड्न समेत गएका थिए। पिताले पठाउने आर्थिक सहयोग उनले स्वीकार गर्न अस्वीकार गरेकी छन्। “उहाँ मेरा पिता हुनुहुन्छ, म उहाँलाई माया गर्छु”, उनले भनिन्, “तर मेरो लागि त्यो पैसा स्वीकार गर्न सम्भव छैन।”