क्वेटा। बलुचिस्तानमा शान्तिपूर्ण प्रतिरोधको अगुवाइ गरिरहेकी बलोच याक्जेहती कमिटी (बिवाईसी) की प्रमुख नेता मेहराङ बलोचको गिरफ्तारीले प्रान्तमा व्यापक असन्तोषको वातावरण सिर्जना गरेको छ। पाकिस्तानी अधिकारीहरूले करिब दुई हप्ता अघि उनलाई नियन्त्रणमा लिएका थिए। यस गिरफ्तारीसँगै राज्य संयन्त्रको वैधानिकता र सार्वजनिक विश्वासमाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।

मेहराङ बलोचको निरन्तर नजरबन्दले बलुचिस्तानका विभिन्न सहरहरूमा विरोध प्रदर्शन र बन्दको शृङ्खला सुरु भएको छ। मानवअधिकारवादी संस्थाहरू र उनका परिवारजनले मेहराङको स्वास्थ्य स्थिति बिग्रँदै गएको भन्दै गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। अदालतको आदेशअनुसार भेटघाटको अनुमति दिइए पनि परिवारलाई उनलाई भेट्न मुस्किल परेको जनाइएको छ।

बलुचिस्तानमा मानवअधिकार उल्लङ्घन र जबरजस्ती बेपत्ता पार्ने कार्यविरुद्ध मेहराङ बलोचले नेतृत्व गर्दै आएको शान्तिपूर्ण आन्दोलन अहिले थप दमनको सामना गरिरहेको छ। यसै क्रममा बलोच नेतृ डा. सबिहा बलोच, बिबो बलोचसहित अनेक कार्यकर्ताहरूलाई पनि हिरासतमा लिइएको छ। सरकारी संयन्त्रको यस्तो कारबाहीले राजनीतिक प्रतिरोधलाई दबाउन खोजिएको सङ्केत गरिएको छ।

खनिज स्रोतले भरिपूर्ण भए पनि बलुचिस्तान आर्थिक रूपमा पछाडि परेको क्षेत्र हो। स्थानीय जनतामा स्रोतसाधनको लाभ बाँडफाँड नहुँदाको गुनासो, ऐतिहासिक असमानता र केन्द्र सरकारको नियन्त्रणप्रति गहिरो असन्तोष रहँदै आएको छ। यसै सन्दर्भमा मेहराङ बलोचले लामो समयदेखि बलुच जनताको अधिकार र सम्मानका लागि सङ्घर्ष गर्दै आएकी छन्।

सन् २०२३ मा उनले नेतृत्व गरेको "बलोच लङ मार्च" ऐतिहासिक आन्दोलनको रूपमा चर्चित छ। यस क्रममा सयौँ महिलाहरूले जबरजस्ती बेपत्ता पारिएका आफन्तहरूको न्यायको माग गर्दै बलुचिस्तानको तुर्बतदेखि इस्लामाबादसम्म करिब १६०० किलोमिटरको पदयात्रा गरेका थिए। उनको व्यक्तिगत जीवन पनि पीडादायक रह्यो — उनका बुबा अब्दुल गफ्फार लाङ्गो अपहरणपछि गोली हानी हत्या गरिएको अवस्थामा भेटिएका थिए, र उनका भाइ पनि हिरासतमा छन्।

अहिले, मेहराङ बलोचको नेतृत्वमा भइरहेको महिला नेतृत्वको अहिंसात्मक आन्दोलनले छिमेकी देशहरूका महिला आन्दोलनहरूसँग समानता राख्दछ — चाहे त्यो इरानमा शिरिन एबादीको कानूनी अधिकारका लागि लडाइँ होस् वा लाइबेरियामा लेमाह गबोवीको शान्ति आन्दोलन। यद्यपि, बलुच आन्दोलनले अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन जुटाउन कठिनाइ झेलिरहेको छ — प्रवासी सञ्जालको कमी, आर्थिक स्रोतहरूको अभाव, र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमा पहुँच नहुनु यसको मुख्य कारण हुन्।

अफगानिस्तान, इरान वा भारतजस्ता छिमेकी देशहरूबाट पनि महिला आन्दोलनको समर्थन प्राप्त गर्न कठिन देखिन्छ, जसले बलुच महिला आन्दोलनलाई अझ पृथक् तुल्याएको छ। यस्तो अवस्थामा, बलुच नेतृहरूप्रति अन्तर्राष्ट्रिय महिला आन्दोलनले ऐक्यबद्धता देखाउनु र पाकिस्तान सरकारलाई इमानदार वार्ताका लागि दबाब दिनु अबको आवश्यकता बनेको छ।

सोधखोजकर्ताहरूका अनुसार, पाकिस्तान सरकारले विगत केही वर्षमा १० हजारभन्दा बढी जबरजस्ती बेपत्ता पारिएका घटनाहरूको अभिलेख तयार पारेको छ। यस्तो पृष्ठभूमिमा, मेहराङ बलोच जस्ता नेताहरूको गिरफ्तारीले केवल एक जनाको स्वतन्त्रता खोस्ने काम मात्र होइन, सम्पूर्ण बलुच जनताको अधिकार र आवाजलाई दबाउने प्रयासको रूपमा लिइएको छ।

अब प्रश्न उठ्छ — के पाकिस्तान सरकारले वार्ताको मार्ग अपनाउनेछ, वा बलद्वारा प्रतिरोधलाई अझै दबाउने प्रयास जारी राख्नेछ? समयले यसको उत्तर दिनेछ।