काठमाडौँ । मध्य पूर्वमा जारी द्वन्द्व अन्त्यका लागि लेबनान, इजरायल र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीच एक ऐतिहासिक त्रिपक्षीय सम्झौतामा हस्ताक्षर भएको छ। दुई मध्य पूर्व विरोधी देशबीच शान्ति सम्झौताको मार्ग प्रशस्त गर्ने उद्देश्यले अमेरिकामा भएको पाँचौँ चरणको वार्तापछि यो सम्झौता सम्भव भएको हो।

सम्झौतामा लेबनानी सैनिकहरूले इजरायलले कब्जा गरेका दुई क्षेत्रहरू नियन्त्रणमा लिने प्रयासका साथै हेजबुल्लाहलाई निशस्त्र पार्ने उद्देश्यले एक विशेष प्रक्रिया समावेश गरिएको छ। हस्ताक्षर समारोहमा बोल्दै अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले यो सम्झौताले स्थायी शान्ति र सुरक्षाका लागि आवश्यक ढाँचा बनाउन सुरु गरेको बताए।

वासिङ्टनका लागि लेबनानका राजदूत नाडा हमादेह मोवादले सम्झौता लेबनानको सार्वभौमिकता र क्षेत्रीय अखण्डता पुनस्र्थापना गर्ने, शत्रुताको अन्त्य सुनिश्चित गर्ने र लेबनानी जनतालाई आफ्नो भूमिमा फर्कन सक्षम बनाउने मार्गमा पहिलो कदम भएको उल्लेख गरे।

हेजबुल्लाहले गत मार्च २ मा लेबनानलाई मध्य पूर्व युद्धमा तानेको थियो। अमेरिका–इजरायली आक्रमणमा इरानका सर्वोच्च नेता अयातुल्ला अली खामेनीको हत्या भएपछि त्यसको बदला लिन इरानले इजरायललाई लक्षित गरी रकेट प्रहार गरेको थियो। त्यसको जवाफमा इजरायलले लेबनानमाथि व्यापक आक्रमण गर्दै दक्षिणी लेबनानका कतिपय भागहरू आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको थियो।

अहिले दुवै देशले द्वन्द्वलाई निर्णायक रूपमा अन्त्य गर्दै युद्धलाई औपचारिक रूपमा समाप्त गर्ने इच्छा घोषणा गरेका छन्। सम्झौता अघि इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले आफ्नो सेनाले लेबनानी सेना (एलएएफ) लाई लेबनानको लिटानी नदीको दक्षिण र उत्तरका क्षेत्रहरूको नियन्त्रण लिन अनुमति दिने बताए। सम्झौता अनुसार लेबनानी सेनाले ती क्षेत्रहरूमा पूर्ण र प्रभावकारी सुरक्षा जिम्मेवारी सम्हाल्नेछ भने अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा पुनर्निर्माणका कार्यहरू सुरु गरी विस्थापित नागरिकहरूलाई सुरक्षित रूपमा घर फर्काइनेछ।

सम्झौतामा हस्ताक्षर भए पनि इजरायल र हेजबुल्लाहबीच हतियारको विषयलाई लिएर स्पष्ट मतभेदहरू कायमै छन्। हेजबुल्लाहका प्रमुख नईम कासिमले इजरायलसँग लेबनानी भूमिबाट पूर्ण रूपमा फिर्ता हुनुको विकल्प नभएकाले इजरायली सेनाले बिनासर्त यो भूमि छोड्नुपर्ने बताएका छन्। अर्कातर्फ, प्रधानमन्त्री नेतान्याहूले हेजबुल्लाहले आफ्नो हतियार नछोडेसम्म इजरायलको लेबनानबाट बाहिर निस्कने कुनै योजना नरहेको भिडियो सन्देशमार्फत स्पष्ट पारेका छन्।

अमेरिकी विदेशमन्त्री रुबियोका अनुसार सम्झौताले हेजबुल्लाह र यसको सैन्य पूर्वाधारलाई निशस्त्र बनाउन स्पष्ट र संरचित प्रक्रिया तय गरेको छ। यसका साथै सम्झौता कार्यान्वयनमा मद्दत गर्न अमेरिकी सुविधायुक्त सैन्य कार्य समूह पनि स्थापित गरिनेछ। वासिङ्टनले संयुक्त राष्ट्र सङ्घसँगको समन्वयमा मानवीय सहायताका लागि १० करोड अमेरिकी डलर उपलब्ध गराउने घोषणा समेत गरेको छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घका मानवीय मामिला प्रमुख टम फ्लेचरले वासिङ्टनमा भएको यो हस्ताक्षरलाई ‘आशा र अवसरको क्षण’ भन्दै सम्झौताको प्रशंसा गरे।

अमेरिकी दबाबका कारण गत अप्रिलमा वासिङ्टनमा प्रत्यक्ष वार्ता सुरु भई अप्रिल १७ मा पहिलो पटक युद्धविराम घोषणा गरिएको थियो। इरानले पनि युद्ध अन्त्यका लागि लेबनानलाई वासिङ्टनसँगको सम्झौतामा समावेश गर्न जोड दिएपछि यसै महिनाको सुरुमा नयाँ युद्धविराम भएको थियो। लेबनानी अधिकारीहरूका अनुसार यो भयानक द्वन्द्वका कारण १० लाखभन्दा बढी लेबनानीहरू विस्थापित भएका छन् भने ४ हजार २०० भन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ।