काठमाडौँ ।  रणनीतिक रूपमा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण मानिने हर्मुज जलमार्ग हुँदै हुने समुद्री आवागमनबाट शुल्क उठाउने इरानी निकायमाथि अमेरिकाले नयाँ प्रतिबन्धको घोषणा गरेको छ। यस कदममार्फत अमेरिकाले तेहरानमाथिको आर्थिक दबाबलाई अझ कडा बनाएको छ। अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले बुधबार इरानको ‘पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ विरुद्ध प्रतिबन्ध लगाएको औपचारिक घोषणा गरेको हो।

अमेरिकाका अनुसार उक्त इरानी निकायले हर्मुज जलमार्ग प्रयोग गर्ने व्यावसायिक जहाजहरूबाट शुल्क असुल्ने व्यवस्था सञ्चालन गर्दै आएको छ। विश्व ऊर्जा आपूर्तिको प्रमुख र संवेदनशील मार्ग मानिने यस जलमार्गसँग सम्बन्धित नयाँ प्रतिबन्धलाई वासिङ्टनले इरानमाथि आर्थिक नियन्त्रण कडा पार्ने रणनीति र प्रयासका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टले जारी गरेको विज्ञप्तिमा इरानी सेनाले विश्वव्यापी समुद्री व्यापारबाट आर्थिक लाभ उठाउन खोज्नुले तेहरान हाल गम्भीर नगद अभावको दबाबमा परेको सङ्केत गरेको बताएका छन्। इरानी नेतृत्वले आफ्ना गतिविधि र कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्न नयाँ राजस्वको स्रोत खोजिरहेको दाबीसमेत उनले गरे।

विज्ञप्तिअनुसार हर्मुज जलमार्गमार्फत यात्रा गर्दा इरानलाई शुल्क तिर्ने व्यक्ति वा संस्थाहरू पनि अमेरिकी प्रतिबन्धको कडा दायरामा पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ। अमेरिकी अर्थ मन्त्रालयले त्यस्ता भुक्तानीहरूलाई इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड्सलाई सहयोग वा सेवा उपलब्ध गराएको रूपमा व्याख्या गर्न सकिने स्पष्ट पारेको छ।

अर्थमन्त्री बेसेन्टले अमेरिकाले इरानी शासनलाई उसका हतियार कार्यक्रम, क्षेत्रीय सशस्त्र सहयोगी समूह तथा आणविक महत्त्वाकांक्षाका लागि आवश्यक पर्ने आर्थिक स्रोतबाट वञ्चित गर्न लगातार काम गरिरहेको उल्लेख गरे। यसका साथै अमेरिकाले तेहरानलाई ‘दशौँ अर्ब डलर बराबरको सम्भावित राजस्व पहुँचबाट टाढा राख्न’ सफलता हासिल गरिसकेको दाबी पनि विज्ञप्तिमा गरिएको छ।

यसैबीच, इरानको ‘पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ ले मई २० मा सामाजिक सञ्जाल एक्स (ट्विटर) मा आफ्नो भनिएको ‘नियामक क्षेत्राधिकार’ स्पष्ट पार्ने एउटा नक्सा सार्वजनिक गरेको थियो। उक्त नक्सामा हर्मुज जलमार्गका दुवै किनारतर्फ रातो रेखा कोरेर त्यो मार्ग प्रयोग गर्नका लागि इरानी प्रशासनको पूर्व स्वीकृति आवश्यक पर्ने क्षेत्रहरू देखाइएको थियो।

यस विषयमा इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बाकाईले सोमबार तेहरानले रणनीतिक हर्मुज मार्गको ट्राफिक व्यवस्थापनलाई निरन्तरता दिने बताएका थिए। विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल तथा प्राकृतिक ग्यास पारगमन हुने यस समुद्री मार्गमा इरानले कुनै ‘टोल’ (कर) नभई ‘नेभिगेसनल सेवा’ उपलब्ध गराएबापत मात्र शुल्क लिइरहेको दाबी उनले गरे।

क्षेत्रीय युद्ध र कूटनीतिक तनावबीच यो नयाँ विवाद थप संवेदनशील बनेको छ। अमेरिकी र इरानी सेनाले अप्रिल ८ यता युद्धविरामको पालना गर्दै आएका भए पनि राजनीतिक समाधानका लागि कूटनीतिक प्रयासहरू जारी नै छन्। त्यसका बाबजुद हर्मुज हुँदै हुने खाडी क्षेत्रको जलपरिवहनमा इरानको नियन्त्रण अझ कडा बनेको अमेरिकी पक्षको आरोप छ भने पछिल्ला दिनहरूमा अमेरिकाले इरानी लक्ष्यहरूमा सैन्य आक्रमणसमेत सुरु गरेको छ।

यो तनावपूर्ण परिस्थितिको पृष्ठभूमि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इस्लामिक गणतन्त्र इरानमाथि आक्रमण गरेपछि सुरु भएको युद्धसँग जोडिएको छ, जसमा इरानले क्षेत्रभर मिसाइल र ड्रोन आक्रमणमार्फत कडा प्रतिकार गर्दै आएको छ।