काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कडा आलोचनापछि बेलायतले चागोस टापुहरू मौरिटियसलाई फिर्ता गर्ने आफ्नो बहुप्रतीक्षित योजना तत्कालका लागि स्थगित गरेको छ। रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिएको डिएगो गार्सियास्थित सैन्य अड्डाको भविष्यलाई लिएर वासिङ्टनले चिन्ता व्यक्त गरेपछि लन्डनले यो निर्णय लिएको हो।

बेलायती सरकारका प्रवक्ताले शनिबार एक वक्तव्य जारी गर्दै अमेरिकाको पूर्ण समर्थनविना कुनै पनि सम्झौता अघि नबढाइने स्पष्ट पारेका छन्। चागोससम्बन्धी कानुनी प्रक्रियाका लागि संसद्मा समय अभाव भएकाले पनि यो योजना रोकिएको उनले बताए। गत वर्ष भएको प्रारम्भिक सम्झौताअनुसार बेलायतले द्वीपसमूह मौरिटियसलाई सुम्पिने र डिएगो गार्सिया टापुलाई भने ९९ वर्षका लागि भाडामा लिएर सैन्य अड्डा सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव गरिएको थियो।

राष्ट्रपति ट्रम्पले यो सम्झौतालाई ‘ठूलो मूर्खता’ को संज्ञा दिँदै तीव्र असन्तुष्टि जनाएका थिए। बेलायतले बिनाकारण यस्तो महत्त्वपूर्ण क्षेत्र छाड्न लागेको र यसबाट चीन तथा रुसले फाइदा उठाउन सक्ने चेतावनी उनले दिएका थिए। डिएगो गार्सियालाई अमेरिका र बेलायत दुवैले हिन्द महासागरको प्रमुख रणनीतिक सैन्य सम्पत्तिका रूपमा हेर्दै आएका छन्, जसको प्रयोग हालै इरानसँगको तनावका क्रममा समेत गरिएको थियो।

सन् १९६० को दशकमा मौरिटियस स्वतन्त्र भए पनि बेलायतले चागोस टापुहरू आफ्नो नियन्त्रणमा राखेको थियो। त्यस क्रममा हजारौँ स्थानीय बासिन्दालाई जबरजस्ती विस्थापित गरिएको थियो। सन् २०१९ मा अन्तर्राष्ट्रिय न्याय अदालतले ती टापुहरू मौरिटियसलाई फिर्ता गर्न सिफारिस गरेपछि बेलायती प्रधानमन्त्री किर स्टार्मरले सम्झौताको पहल सुरु गरेका थिए।

हालका लागि यो योजना पूर्ण रूपमा खारेज नभए पनि संसद् विघटन हुनुअघि कानुनी प्रक्रिया पूरा नहुने निश्चित भएको छ। सरकारी अधिकारीहरूले भविष्यमा नयाँ विधेयकमार्फत यसलाई अघि बढाउन सकिने सङ्केत दिएका छन्। यसैबीच, प्रस्तावित सम्झौताअन्तर्गत बेलायतले तिर्नुपर्ने वार्षिक करिब नौ करोड पाउन्ड भाडा रकमबारे गरिएको अनुमानलाई सरकारले खण्डन गरेको छैन।