बेइजिङ। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) सरकारले तिब्बत र सिनजियाङमा सम्पदा र सांस्कृतिक स्थलहरूको इतिहास पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गरेको छ। जुन सामान्यतया वर्तमान राजनीतिक लक्ष्यहरू पूरा गर्न र यी समस्याग्रस्त क्षेत्रहरूमा नियन्त्रण प्राप्त गर्न विगतलाई परिवर्तन गर्ने उद्देश्यले प्रचार गरिएको मानिन्छ। यी प्रयासहरूले यी ऐतिहासिक स्थलहरूको निर्माणलाई प्राचीन र मध्ययुगीन चिनियाँ शासकहरूसँग जोड्ने प्रयास गर्छन्, जसले गर्दा तिब्बत र सिनजियाङमा सीसीपीको शासनलाई जायज ठहरिन्छ।

यद्यपि, तथ्यहरूले देखाएका छन् कि चिनियाँ सम्राट्हरूले न त यी स्थलहरू निर्माण गरे न त पहिले तिनीहरूमाथि कुनै प्रत्यक्ष नियन्त्रण प्रयोग गरेका थिए। जोखा मन्दिर, पोताला दरबार, किजिल गुफाहरू, बेजेक्लिक गुफाहरू, काराखोजा (गाओचाङ) का भग्नावशेषहरू र प्राचीन सहर जिओहे मुख्य भूमि चीनसँगको सांस्कृतिक सम्बन्ध र निरन्तरताको सरकारको प्रचारद्वारा लक्षित स्थलहरू हुन्।

प्रसिद्ध पोताला दरबारबाट केवल एक किलोमिटर टाढा जोखा मन्दिर छ, तिब्बतको सबैभन्दा पुरानो र पवित्र स्थल। यो ६५२ ईस्वीमा टुबो राजवंशका राजा सोङत्सेन गाम्पोले निर्माण गरेका थिए। यद्यपि, चिनियाँ सरकार र यसको मेसिनरीले मन्दिरको निर्माणमा ताङ राजवंशकी राजकुमारी वेन्चेङले प्रमुख भूमिका खेलेको गलत कथा फैलाएको छ। पोताला दरबार पनि चिनियाँ प्रचारको सिकार भएको छ। चीनको पर्यटन, सम्पदा र शिक्षा क्षेत्रका सूचना सामग्रीहरूले पोताला दरबार र जोखा मन्दिरसँग चिनियाँ सम्बन्धको बारेमा प्रचारलाई सुदृढ पार्ने प्रयास गरेका छन्।

कम्युनिस्ट पार्टीको आधिकारिक समाचार वेबसाइट, सीपीसी पिपुलले राजकुमारी वेन्चेङले जोखा मन्दिरको निर्माण सुरु गरेको र यसलाई ताङ-तिब्बती गठबन्धन स्मारक भनिएको बताएको छ। यसले लेखेको छ, "सोङत्सेन गाम्पो र राजकुमारी वेन्चेङको वकालत र प्रवर्द्धन अन्तर्गत, यो टुबो मानिसहरूको लागि ताङ राजवंशको संस्कृति सिक्ने प्रवृत्ति बन्यो।" "जोखा मन्दिरले ताङ राजवंश र टुबोको शुभकामनाको प्रतीक हो, "प्रेम र दयाको सम्बन्धलाई पुनः जगाउन र छिमेकीहरू बीचको मित्रतालाई सुदृढ पार्न र यो हजारौँ वर्षदेखि राष्ट्रिय एकताको ऐतिहासिक साक्षी बनेको छ।"

राष्ट्रिय एकतालाई सुदृढ पार्न, बेइजिङ सरकारले हालै जोखा मन्दिरमा दुई वटा चिनियाँ वास्तुकला शैलीका मण्डपहरू निर्माण गरेको छ, जुन तिब्बतीहरूले परम्परागत तिब्बती वास्तुकलासँग असङ्गत रहेको बताएका छन्। तिब्बतका लागि अन्तर्राष्ट्रिय अभियान (आईसीटी) ले आरोप लगाएको छ कि एउटा मण्डप नवौं शताब्दीको शाही चीन-तिब्बती सन्धि भएको ढुङ्गाको स्तम्भमाथि बनाइएको थियो, जसले तिब्बती साम्राज्य र ताङ राजवंश चीन बीचको सिमाना स्पष्ट रूपमा रेखाङ्कित गरेको थियो।

चिनियाँ अधिकारीहरूले २०२० मा कोभिड-१९ महामारीको समयमा मानव आवागमनमा प्रतिबन्धको समयमा मण्डपहरू निर्माण गर्न थाले। एक स्थानीय तिब्बतीले भने कि मण्डपहरू अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकहरूलाई चीन-तिब्बती सन्धिको सामग्रीबाट विचलित गर्न निर्माण गरिएको थियो। "यस्ता मण्डपहरू प्राचीन चिनियाँ संस्कृतिको हिस्सा भएकोले यी मध्ये एउटा सन्धि स्तम्भको माथि राख्नुले आगन्तुकहरूलाई तिब्बत प्राचीन कालदेखि नै चीनको हिस्सा रहेको धारणा दिनको लागि हुन सक्छ," स्थानीयले भने।

सिनजियाङका उइगर मुस्लिमहरूले सरकारको दबाबको सामना गरिरहेका छन्। कार्यहरूको बाबजुद, गहिरो तनाव कायमै रहेको छ। जसले गर्दा पहिचान, नियन्त्रण र सुरक्षामा सीसीपी सरकारको अधिकारलाई स्वीकार गर्न अस्वीकार गरिएको छ। आफ्नो अधिकार स्थापित गर्न बेइजिङले नरम कथाहरू प्रयोग गरेको छ।  सिनजियाङको एक प्राचीन सहर जियाओहेलाई अहिले प्रायः चिनियाँ प्राचीन सहर वा चिनियाँ राष्ट्रको साझा सम्पदाको रूपमा चिनिन्छ। यसबाहेक, चिनियाँ राजनीतिज्ञहरूले प्रायः यो प्राचीन संरचनालाई प्राचीन सिल्क रोडको भागको रूपमा वर्णन गर्छन्।

केही विवरणहरूले जियाओहे पुरानो सहर निर्माण गर्ने श्रेय चिनियाँ ताङ राजवंशलाई पनि दिन्छन्। त्यस्तै, बेइजिङले किजिल गुफाहरू र किउची राज्य बीचको बलियो सम्बन्ध चित्रण गर्ने प्रयास गरेको छ। संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा प्रस्तुत गरिएको चिनियाँ सरकारी प्रतिवेदनमा भनिएको छ, "किजिल हजार-बुद्ध गुफाहरू, बेज्किलिक ग्रोटोहरू, बेइटिङ पुरानो सहर, र सिनजियाङका धेरै अन्य स्थलहरू, जसले हान, हुइहु, टुबो र सिनजियाङका अन्य प्राचीन बासिन्दाहरूका विभिन्न सांस्कृतिक तत्त्वहरूलाई संयोजन गर्दछ, प्राचीन चिनियाँ संस्कृति र कलाको पहिचान हुन्।"

बेइजिङले सिनजियाङमा गाओचाङ भग्नावशेषहरू (जसलाई काराखोजा पनि भनिन्छ) को पनि उल्लेख गरे ताकि यो क्षेत्र चिनियाँ क्षेत्रको अविभाज्य भाग हो भन्ने धारणा सिर्जना होस्। यसले पूर्वी तुर्केस्तानको रूपमा यो कहिल्यै अस्तित्वमा रहेको कुरा अस्वीकार गर्‍यो। यसले गाओचाङको उत्पत्ति हान राजवंशबाट भएको दाबी गर्‍यो र दाबी गर्‍यो कि गाओचाङका शासकहरूले चिनियाँ थर अपनाए र वासल सम्बन्ध स्वीकार गरे। चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङको हालैको सिनजियाङ भ्रमणपछि सीसीपी सरकारले एक विज्ञप्ति जारी गर्‍यो: "चीनको केन्द्रीय सरकारले २,००० वर्षभन्दा बढीको ऐतिहासिक विकासमा सिनजियाङलाई शासन गरेको छ, विभिन्न समयमा फरक-फरक तरिकाहरू अपनाएको छ।"

सीसीपी सरकारले जारी गरेको दुई दशक पुरानो श्वेतपत्रले ६० ईसा पूर्वमा हान राजवंशले यस क्षेत्रमाथि कमाण्ड स्थापना गरेदेखि सिनजियाङमाथि सैन्य र प्रशासनिक अधिकार क्षेत्रको अभ्यासलाई अधिकृत गरेको थियो। चीनको जातीय राजनीतिका विज्ञ ब्यारी साउटम्यान, हङकङ विज्ञान तथा प्रविधि विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताले यस्ता दाबीहरूलाई झूटा पाए। उनले भने, "त्यति बेला राज्य जे थियो त्यो अब राज्य रहेन - मापदण्ड परिवर्तन भएको छ। हाम्रो स्वामित्व हजारौँ वर्ष पुरानो हो भन्ने यी सबै दाबीहरूलाई गम्भीर इतिहासकारहरूले स्वीकार गर्ने छैनन्।"