धर्मशाला। चीनले तिब्बतको यार्लुङ त्साङपो नदीको तल्लो भागमा एक प्रमुख जलविद्युत परियोजना सुरु गर्ने पुष्टि गरेको छ। जसले वातावरणीय जोखिम, तल्लो तटीय पानी सुरक्षा र यस क्षेत्रमा चीनको बलियो पकडको बारेमा नयाँ चिन्ताहरू उठाएको छ।

फयुलका अनुसार, आफ्नो नयाँ वर्षको भाषणमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले भारत-चीन सीमा नजिकैको भौगोलिक रूपमा कमजोर र पारिस्थितिक रूपमा संवेदनशील क्षेत्र मेडोग काउन्टीमा निर्माण सुरु भएको घोषणा गरे। ब्रह्मपुत्रको रूपमा तलतिर चिनिने यार्लुङ त्साङपो एसियाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण नदीहरू मध्ये एक हो। जसले भारत र बङ्गलादेशका लाखौँ मानिसहरूलाई खाना दिन्छ।

विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यस्तो अस्थिर क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा जलविद्युत विकासले नदीको प्रवाह ढाँचालाई उल्लेखनीय रूपमा परिवर्तन गर्न सक्छ र प्रकोपको जोखिम बढाउन सक्छ। वातावरणीय विज्ञहरूले जोड दिएका छन् कि नदी संसारको सबैभन्दा गहिरो घाटीहरू मध्ये एकबाट बग्छ। जसले गर्दा यो क्षेत्र पहिरो र भूकम्पको लागि विशेष गरी कमजोर बनाउँछ। आलोचकहरूले बाँधले नाजुक पारिस्थितिक प्रणालीलाई बाधा पुर्‍याउन सक्ने र कृषि र पिउने पानीको लागि नदीमा निर्भर तल्लो तटीय समुदायहरूको जीविकोपार्जनलाई खतरामा पार्न सक्ने डर व्यक्त गर्छन्।

तिब्बती वातावरणविद् र अधिकारकर्मीहरूले पनि लामो समयदेखि तिब्बतमा पूर्वाधार परियोजनाहरूमा पारदर्शिताको अभावको बारेमा चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन्। बासिन्दाहरूसँग विरलै परामर्श गरिन्छ र वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कनहरू सामान्यतया सार्वजनिक छानबिनबाट टाढा राखिन्छन्। विज्ञहरूको तर्क छ कि जबाफदेहिताको यो अभावले तिब्बतमा चीनको व्यापक शासन शैलीलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। जहाँ रणनीतिक प्राथमिकताहरूले प्रायः स्थानीय र पारिस्थितिक विचारहरूलाई ओभरराइड गर्दछ, जस्तै फयुलले औँल्याए।

वातावरणीय प्रभावको अतिरिक्त, केही विश्लेषकहरूले परियोजनालाई सम्भावित भूराजनीतिक वजनको रूपमा हेर्छन्। विज्ञहरूले भने कि सीमा पार नदीको माथिल्लो भागको नियन्त्रणले क्षेत्रीय तनावको समयमा चीनलाई रणनीतिक फाइदा दिन सक्छ। विशेष गरी यसको तल्लो तटीय छिमेकीहरूसँग। आलोचकहरूले थप तर्क गर्छन् कि सीको नयाँ वर्षको सन्देशले बेइजिङको वर्तमान नीति निर्देशनका प्रमुख तत्त्वहरूलाई बलियो बनायो: ताइवानमा कडा अडान, विशाल पूर्वाधार परियोजनाहरू मार्फत तिब्बतमाथि नियन्त्रणको निरन्तर सुदृढीकरण र आर्थिक शक्ति र राष्ट्रिय शक्तिको सावधानीपूर्वक तयार पारिएको कथा, फयुलले वर्णन गरेझैँ।