काठमाडौं। सन् १९५३ मा सर एडमन्ड हिलारी र तेन्जिङ नोर्गेको नेतृत्वमा सम्पन्न भएको पहिलो सफल सगरमाथा आरोहण अभियानका अन्तिम जीवित सदस्य कान्छा शेर्पाको बिहीबार बिहान काठमाडौंस्थित आफ्नै निवासमा ९२ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।

परिवारका अनुसार, आङ फुर्बा ‘कान्छा’ शेर्पा बिहीबार बिहान करिब २ः०० बजे स्वर्गीय भएका हुन्। सगरमाथाको प्रवेशद्वारका रूपमा चिनिने नाम्चे बजार उनको पैतृक घर हो, जहाँ उनले आफ्ना अन्तिम दिनहरू बिताएका थिए।

नेपाल पर्वतारोहण संघ (एनएमए) का अध्यक्ष फुर ग्याल्जे शेर्पाले कान्छा शेर्पाको निधनले गहिरो शोक दिएको बताउँदै भने, "सगरमाथाको पहिलो सफल आरोहणको इतिहाससँग जोडिएका यी महान् व्यक्तित्वको अनुपस्थिति अद्वितीय क्षति हो। नेपाली पर्यटन क्षेत्रमा यसले अपूरणीय क्षति गरेको छ।"

सन् १९३२ मा नाम्चेमा जन्मेका कान्छा शेर्पा १९ वर्षको उमेरमा कामको खोजीमा घरबाट भागेर भारतको दार्जिलिङ पुगेका थिए। त्यहीँ उनको भेट तेन्जिङ नोर्गे शेर्पासँग भयो। सन् १९५२ को सगरमाथा अभियानका पर्वतारोहीको छोरा भएको थाहा पाएपछि तेन्जिङले उनलाई सन् १९५३ को सर एडमन्ड हिलारीको अभियानमा सामेल गराएका थिए। यस अभियानमा उनी १०३ जना शेर्पामध्येका एक थिए र दैनिक पाँच रुपैयाँ पारिश्रमिक पाउँथे।

शेर्पा स्वयं सगरमाथाको शिखरमा पुग्न सकेनन्, तर अभियानको सफलतामा उनले महत्वपूर्ण भूमिका निभाए। उनी अन्तिम शिविर (हालको साउथ समिट) सम्म पुगेका थिए। उनले सन् १९७३ सम्म पर्वतारोहण अभियानमा काम गरे र पछि पत्नीको अनुरोधमा अवकाश लिएका थिए। त्यसपछि पनि उनले हिमालयका ट्रेकिङ समूहसँग मार्गदर्शन गर्दै यात्रुहरूलाई सहयोग गरिरहे।

सन् २०२० मा राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस) सँगको अन्तर्वार्तामा उनले अभियानका प्रारम्भिक दिनहरूको सम्झना गर्दै भनेका थिए, “हामी भक्तपुरबाट ३५ जना आरोही र ४०० भरियाहरूसँग निस्कियौं। बाटो थिएन, होटल थिएन, केवल पैदल यात्रा र भुटेको मकै खान्थ्यौं।”

उनका अनुसार खुम्बु आइसफलमा गहिरो दरार आएकाले क्याम्प १ सम्म पुग्ने मार्ग निर्माण सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण काम थियो। त्यतिबेला उनीहरूले नाम्चे फर्किएर दस वटा पाइनको रुख काटेर काठको पुल बनाएका थिए। उनका अनुसार त्यतिबेला सगरमाथालाई नेपालीमा आधिकारिक रूपमा ‘सगरमाथा’ भनिएको थिएन; स्थानीयहरूले त्यसलाई ‘चोमोलुङ्मा’ भनेर चिन्थे।

१९५३ मे २९ मा हिलारी र तेन्जिङको सफलताको पुष्टि रेडियो सन्देशमार्फत करिब १ बजे भयो। कान्छाले त्यो क्षण सम्झँदै भनेका थिए, “हामी नाच्यौं, अँगालियौं र चुम्बन गर्यौं। त्यो पूर्ण आनन्दको क्षण थियो।” उनको योगदानको मूल्याङ्कन गर्दै पछि दैनिक आठ रुपैयाँ पारिश्रमिक दिइएको थियो।

कान्छा शेर्पाको निधनसँगै सन् १९५३ को पहिलो सफल सगरमाथा अभियानका सबै सदस्यहरू अब यस संसारमा रहेनन्।