काठमाडौँ । अत्यधिक ऊर्जा खपत गर्ने डाटा सेन्टरहरूलाई प्राकृतिक रूपमा चिसो बनाउने उद्देश्यले एक चिनियाँ कम्पनीले समुद्रमुनि सर्भर राख्ने प्रयोगमार्फत कम्प्युटिङ क्षेत्रको ऊर्जा सङ्कटलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ। यस योजनाअन्तर्गत साङ्घाईको नजिक समुद्रभित्र विशेष क्याप्सुल डुबाइने तयारी भइरहेको छ।

सहर नजिकैको घाटमा ठूलो पहेँलो रङको क्याप्सुल तयारीको अन्तिम चरणमा छ। समुद्री उपकरण निर्माण गर्ने कम्पनी हाइल्यान्डरका उपाध्यक्ष याङ येका अनुसार, भूमिगत सर्भरहरूलाई समुद्रको प्राकृतिक चिसो प्रवाहले स्वाभाविक रूपमा चिस्याउन सक्छ। यसले गर्दा सामान्य डाटा सेन्टरहरूले प्रयोग गर्ने ऊर्जा–गहन वायु शीतलन वा पानी वाष्पीकरण प्रणालीको आवश्यकता पर्दैन।

हाइल्यान्डरको दाबीअनुसार, पानीमुनि सञ्चालन हुने यस्तो सुविधाले चिसो गर्न चाहिने ऊर्जाको झन्डै ९० प्रतिशत बचत गर्न सक्छ। यस परियोजनामार्फत चीन टेलिकम र राज्य–स्वामित्वमा रहेको एआई कम्प्युटिङ कम्पनीजस्ता संस्थाहरूलाई सेवा पुर्‍याइनेछ।

सन् २०१८ मा माइक्रोसफ्टले स्कटल्यान्डको तटमा यस्तै प्रविधि परीक्षण गरे पनि त्यसलाई व्यावसायिक उत्पादनमा रूपान्तरण गरेको थिएन। तर, चीनमा अक्टोबरको मध्यतिर डुबाइने यो साङ्घाई परियोजना विश्वकै पहिलो व्यावसायिक स्तरको सेवा मानिनेछ।

साङ्घाई परियोजनामा संलग्न इन्जिनियर झो जुनका अनुसार पानीमुनिको डाटा सेन्टर निर्माण सुरुमा अपेक्षाभन्दा निकै जटिल रहेछ। यस संरचनाले नजिकैका अपतटीय पवन फार्मबाट लगभग सम्पूर्ण ऊर्जा प्राप्त गर्ने योजना छ, जसमा ९५ प्रतिशतभन्दा बढी ऊर्जा नवीकरणीय स्रोतबाट आउनेछ।

विज्ञहरूले यस्ता योजनाहरूलाई ठूलो स्तरमा व्यावसायिक प्रयोगमा ल्याउनुअघि धेरै चुनौती पार गर्नुपर्ने बताउँछन्। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता साओलेई रेनका अनुसार, समुद्रमुनिको डाटा सेन्टरलाई मुख्य भूमि इन्टरनेटसँग जडान गर्नु परम्परागत सर्भरहरूभन्दा बढी जटिल हुन्छ। यसबाहेक, यसको सामग्रीलाई नुनिलो पानीले क्षय हुनबाट जोगाउन हाइल्यान्डरले स्टिलको क्याप्सुललाई गिलास फाइबर भएको विशेष सुरक्षात्मक तहले ढाकेको छ र मर्मतका लागि पोडलाई पानीमाथि उठाउन सकिने लिफ्ट प्रणाली पनि जोडिनेछ।

सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण प्रश्न पारिस्थितिक प्रभाव बनेको छ। हल विश्वविद्यालयका समुद्री पारिस्थितिकीविद् एन्ड्र्यु वान्टका अनुसार समुद्रमुनि स्थायी रूपमा डाटा सेन्टर राख्दा वरपरको पानीको तापक्रम परिवर्तन हुनसक्ने र त्यसले समुद्री जीवहरूको व्यवहारमा असर पार्नसक्ने अनुमान गरिएको छ।

यद्यपि, हाइल्यान्डरले सन् २०२० मा झुहाई नजिक गरिएको परीक्षणमा पानीको तापक्रम स्वीकार्य सीमाभन्दा तल नै रहेको बताएको छ। तर विज्ञ रेनले भने ठूलो स्तरमा यसलाई विस्तार गर्दा थर्मल प्रदूषणबारे अझ गहिरो अध्ययन अनिवार्य रहेको चेतावनी दिएका छन्।

विज्ञहरूको धारणाअनुसार यस्तो किसिमको अपतटीय सुविधाले पारम्परिक डाटा सेन्टरलाई पूर्णतः प्रतिस्थापन गर्न नसके पनि पूरक स्वरूपमा उपयोगी हुन सक्छ।