कञ्चनपुर। हरिया फाँट, घना सालका जङ्गल र सिमसार क्षेत्रले भरिपूर्ण शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज बाघ, गैँडा र बाह्रसिङ्गाका लागि मात्र नभई चराहरूको लागि पनि महत्त्वपूर्ण बासस्थान बनेको छ। निकुञ्जमा पाइने ४६५ प्रजातिका चरामध्ये १९ प्रजाति विश्वमै दुर्लभ मानिन्छन्।
यी दुर्लभ चराहरूमा सीमतित्रा, सारस, भुँडीफोर गरुड, खर मजुर, सेतो गिद्ध, डङ्गर गिद्ध, सानो खैरो गिद्ध, सुनौलो तोप चरा र राज लहाँचे लगायत पर्दछन्। नेपाल पन्छी संरक्षण सङ्घ (बीसीएन) का चराविज्ञ हिरुलाल डगौराका अनुसार, सबैभन्दा सङ्कटापन्न अवस्थामा खर मजुर रहेको छ, जसको सङ्ख्या निकै कम छ।
चराहरूको बासस्थान र चुनौती
विशिष्ट प्रजाति: घाँसेमैदानमा बासस्थान बनाउने खर मजुर र शुक्लाफाँटामा मात्र पाइने सुनौलो तोप चरा निकुञ्जको पहिचानसँग जोडिएका छन्। घना सालको जङ्गलमा ठूलो धनेस र राजलहाँचे जस्ता चरा पाइन्छन्।
गिद्ध संरक्षण: निकुञ्जमा आठ प्रजातिका गिद्ध पाइन्छन्, जसमध्ये चार प्रजाति अति सङ्कटापन्न अवस्थामा छन् र अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ (आईयूसीएन) को रातो सूचीमा सूचीकृत छन्।
बसाइँसराइ: हिउँदमा साइबेरियाजस्ता ठाउँबाट कैले टाउके हाँस लगायतका दुर्लभ जलपन्छी यहाँ आउने गर्छन्, जसले निकुञ्जलाई पन्छी अवलोकनकर्ताका लागि आकर्षक गन्तव्य बनाएको छ।
संरक्षण चुनौती: तालतलैयामा जलकुम्भी र नरकट बढ्नु, डढेलो लाग्दा घाँसेमैदान र गुँड नष्ट हुनु, तथा सिमसार क्षेत्रमा अतिक्रमण र संरचनात्मक विकास हुनु चराहरूको बासस्थानका लागि प्रमुख चुनौती हुन्। सामुदायिक वनमा गरिने वृक्षरोपणले पनि घाँसे मैदानमा गुँड बनाउने चरालाई असर गरिरहेको छ।
निकुञ्जका संरक्षण अधिकृत पुरुषोत्तम बाग्लेका अनुसार, निकुञ्जभित्र दुर्लभ चराको संरक्षणका लागि विभिन्न कार्यहरू अगाडि बढाइएको छ। चोरी-सिकारी नियन्त्रण गर्न नेपाली सेना र निकुञ्जका पोष्टहरू खटिएका छन्। अहिलेसम्म दुर्लभ चराको चोरी-सिकार भएको आधिकारिक तथ्याङ्क छैन।
