नयाँदिल्ली । भारतको अन्तरिक्ष अभियान ईसरोले सन २०२५ मा धेरैका लागि विशेष बनाउने भएको छ । आगामी ६ महिनामा ईसरोले एकपछि अर्को ठूला मिसनहरू प्रक्षेपण गर्न लागेको छ । तीमध्ये सबैभन्दा बढी चर्चामा रहेको गगनयान मिसन र भारत–अमेरिकाबीच अहिलेसम्मको सबैभन्दा महँगो संयुक्त उपग्रह ‘निसार’ अभियान हो । 

भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार यो संयुक्त अभियानको कथा यहाँ मात्र समाप्त हुँदैन, यसले चाँडै आफ्नो फोनबाट सीधा अन्तरिक्षमा कल गर्न सम्भव बनाउनेवाला पनि छ ।

इसरोले यही फेब्रुअरी र मार्च भित्रमा अमेरिकी संचार उपग्रह प्रक्षेपण गर्नेछ। यसको मद्दतले अब तपाईंको स्मार्टफोनले कल गर्न र अन्तरिक्षमा सीधा जडान गरेर इन्टरनेट प्रयोग गर्न सक्षम हुनेछ। 

विशेष कुरा यो हो कि यसका लागि कुनै विशेष ह्यान्डसेट वा टर्मिनल आवश्यक पर्दैन। यो पूर्ण रूपमा व्यावसायिक प्रक्षेपण हुनेछ, जसलाई इशरोका वाणिज्य शाखा न्यू अन्तरिक्ष इन्डिया लिमिटेडद्वारा कार्यान्वयन गर्दैछ ।

यो मिशन के हो ? 
भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन (ईसरो) ले अमेरिकाको एसटी स्पेस मोबाइल कम्पनीको उपग्रह प्रक्षेपण गर्न लागेको हो । यो मिसन विशेष टेक्नोलोजीमा आधारित छ, जसले मोबाइल फोनलाई सिधै उपग्रहहरूमा जडान गर्ने क्षमता राख्नेछ । अमेरिकी कम्पनीले भारतबाट ठूलो सञ्चार उपग्रह प्रक्षेपण गर्न लागेको यो पहिलो पटक हो । भारतले अहिलेसम्म अमेरिकी कम्पनीका साना उपग्रह मात्रै प्रक्षेपण गर्दै आएको थियो ।

यो प्रविधिको उद्देश्य संसारको जुनसुकै कुनामा, चाहे त्यो पहाड होस्, जङ्गल होस् वा समुद्रको बीचमा मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध गराउनु हो । यो अभियान सफल भएमा अब मोबाइल टावर विना पनि कल गर्न र इन्टरनेट सेवा लिनका लागि सहजै उपलब्ध हुने भएको छ । नेटवर्क कभरेज एक प्रमुख चुनौती भएको क्षेत्रका लागि यो क्रान्तिकारी साबित हुने इशरोले जनाएको छ।

यो प्रणाली कसरी काम गर्नेछ ?
यो एक ठूलो र उन्नत उपग्रह हो, जुन प्रत्यक्ष देखि बिक्री प्रविधिमा डिजाइन गरिएको हो। यो स्याटेलाइटले फोनमा सिधै सिग्नलहरू पठाउनेछ, जसले गर्दा मोबाइलले कुनै मध्यवर्ती टावर वा नेटवर्क बिना काम गर्नेछ। अर्थात्, तपाईको स्मार्टफोनको लाइन सिधै अन्तरिक्षमा जडान हुनेछ। यो मिसन इसरोको लागि अर्को उपलब्धि हो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष मिशनहरूमा भारतको भूमिकालाई अझ बलियो बनाउने भारतीय सञ्चारमाध्यमले उल्लेख गरेका छन ।

 एन्टेना आधा फुटबल मैदान बराबर
यस स्याटेलाइटको एन्टेना करिब ६४ वर्ग मिटरको हुनेछ, जुन आधा फुटबल मैदान बराबर हो ।  यसको तौल करिब ६००० किलोग्राम हुनेछ र भारतको श्रीहरिकोटाबाट ईसरोको एलभिएम–३ रकेट (बाहुबली) मार्फत अन्तरिक्षको कक्षमा राखिनेछ।

यो प्रक्षेपण ईसरोको लागि ठूलो उपलब्धि हो किनभने यसले अमेरिकी कम्पनीहरूको भारतको रकेट र प्रक्षेपण प्रणालीमा विश्वास बढाउनेछ। यसअघि एलभीएम–३ ले वेन वेभ स्याटेलाइट तारामण्डललाई दुई पटक सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गरिसकेको छ।

यसको फाइदा 
 
विश्वव्यापी नेटवर्क कभरेजः अब दुर्गम क्षेत्रमा पनि नेटवर्क उपलब्ध हुनेछ। विपद् व्यवस्थापनमा सहयोगीः  बाढी, भूकम्प वा कुनै पनि विपद्को समयमा मोबाइल टावरले काम नगर्दा यो प्रविधि निकै उपयोगी हुनेछ ।

सस्तो र पहुँचयोग्य नेटवर्कः मोबाइल नेटवर्क कम्पनीहरूको खर्चमा कमी आउनेछ, जसको प्रत्यक्ष लाभ उपभोक्तालाई हुनेछ।

यो सेवा अन्तरिक्षबाट प्रत्यक्ष कलहरू प्रयोग गर्नका लागि कसैले पनि सेवा प्रदायकहरू जस्तो कि (एयरटेल, भोडाफोन, एनटीसी, एनसेल) जस्ता मोबाइल नेटवर्क उपलब्ध गराउने कम्पनी परिवर्तन गर्न नपर्ने कम्पनीले जनाएको छ । ‘यसका लागि हामी विश्वभरका मोबाइल नेटवर्क अपरेटरहरूसँग काम गरिरहेका छौँ’, ईसरोले प्रारम्भिक जानकारी दिदैँ भनेको छ ।