मेक्सिको सिटी। हालैका वर्षहरूमा भू-राजनीतिक तनाव र बदलिएको आर्थिक नीतिहरूले विशेष गरी चीनसँगको व्यापार सम्बन्धमा विश्वव्यापी पुनर्विचार गर्न प्रेरित गरेको छ। विश्वभरका देशहरू, विशेष गरी पश्चिमी अर्थतन्त्रहरूसँग सम्बन्धित, उत्पादन, कच्चा पदार्थ र प्रविधिको लागि चीनमा निर्भरताको पुनः मूल्याङ्कन गरिरहेका छन्।

मेक्सिको संयुक्त राज्य अमेरिकाको नजिकको सहयोगी र विश्वव्यापी व्यापारमा एक प्रमुख खेलाडी अब चीन विरोधी व्यापार अभियानमा सामेल भएको छ। जसले आपूर्ति शृङ्खलाहरूको विश्वव्यापी पुनर्संरचनाको एक महत्त्वपूर्ण क्षणको रूपमा यो घटनालाई लिइएको छ।

अमेरिका-चीन व्यापार युद्ध, कोभिड१९ महामारी र आपूर्ति शृङ्खला कमजोरीहरूको बारेमा बढ्दो चिन्ता जस्ता कारकहरूद्वारा प्रभावित विश्वव्यापी व्यापार परिदृश्य द्रुत रूपमा परिवर्तन हुँदै गएको छ।

दशकौँदेखि चीन विश्वको उत्पादन गर्ने पावर हाउस भएको छ। जसले विश्वभरका बजारहरूमा सामानहरू आपूर्ति गर्दै आएको छ।

यद्यपि, चीन र अन्य देशहरू - विशेष गरी संयुक्त राज्य अमेरिका - बीचको तनावले चीनबाट टाढा आपूर्ति शृङ्खलाहरू विविधीकरण गर्न बढ्दो आन्दोलनको नेतृत्व गरेको छ।

ट्रम्प प्रशासन अन्तर्गत २०१८ मा सुरु भएको अमेरिका-चीन व्यापार युद्धले महत्त्वपूर्ण सामानहरू विशेष गरी इलेक्ट्रोनिक्स, कपडा र चिकित्सा आपूर्ति जस्ता क्षेत्रहरूमा चीनमा धेरै निर्भरतालाई उजागर गर्‍यो।

कोभिड महामारीले यी चिन्ताहरूलाई बढायो र चीनमा कारखाना बन्द र अन्तर्राष्ट्रिय रसद ग्रिडलकले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाहरूलाई गम्भीर रूपमा बाधा पुर्‍याएको छ।

फलस्वरूप, मेक्सिको लगायत धेरै देशहरूले चिनियाँ आयातमाथिको आफ्नो निर्भरता कम गर्ने र आफ्नो रणनीतिक हितसँग जोडिएको व्यापारिक सम्बन्ध बढाउने उपायहरू खोज्न थालेका छन्।

मेक्सिको लामो समयदेखि विश्वव्यापी व्यापारमा एक प्रमुख खेलाडी भएको छ। विशेष गरी उत्तर अमेरिकाको लागि उत्पादन केन्द्रको रूपमा।

संयुक्त राज्य-मेक्सिको-क्यानाडा सम्झौता (यूएसएमसीए) अन्तर्गत मेक्सिकोले संयुक्त राज्य अमेरिका र क्यानडासँग आफ्नो आर्थिक एकीकरणलाई गहिरो बनाएको छ। यसलाई उत्तर अमेरिकी आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा एक महत्त्वपूर्ण साझेदार बनाएको छ।

अमेरिकी बजारसँग मेक्सिकोको निकटता, अमेरिका र क्यानडाको तुलनामा यसको कम श्रम लागत र यसको अवस्थित औद्योगिक पूर्वाधारले यसलाई चीनबाट उत्पादन सार्न खोज्ने कम्पनीहरूको लागि आकर्षक विकल्प बनाउँदै छ।

हालका वर्षहरूमा, मेक्सिकोले "नजिकको किनारमा" उत्पादन खोज्ने बहुराष्ट्रिय निगमहरूबाट लगानीमा वृद्धि भएको देखेको छ।

निकटवर्तीले रसद जटिलता र जोखिमहरू कम गर्न घरेलु बजारहरू नजिक आपूर्ति शृङ्खला सार्ने अभ्यासलाई जनाउँछ।

अमेरिका र चीन बीच बढ्दो व्यापार धर्षण, साथै अधिक क्षेत्रीय करणको लागी दबाब सँगै, मेक्सिको आपूर्ति शृङ्खलाको यो वैश्विक पुनर्संरचनाको लाभको स्थितिमा छ।

मेक्सिको किन चीनबाट टाढा हुँदै ?
धेरै कारकहरूले मेक्सिकोलाई चीनमा आफ्नो व्यापार निर्भरता कम गर्न प्रेरित गरिरहेका छन्। जसले यसलाई धेरै पश्चिमी देशहरूले अपनाएको चीन विरोधी व्यापार अडानसँग अझ नजिकबाट पङ्क्तिबद्ध गर्दे सकिन्छ।

अमेरिकी दबाब र भूराजनीतिक पङ्क्तिबद्धता
संयुक्त राज्य अमेरिकाको नजिकको सहयोगी र छिमेकीको रूपमा मेक्सिको स्वाभाविक रूपमा अमेरिकी व्यापार नीतिबाट प्रभावित छ।
वाशिंगटनले यो स्पष्ट गरेको छ कि उसले चीनमाथिको निर्भरता कम गर्न चाहन्छ। विशेष गरी टेक्नोलोजी, औषधि र औद्योगिक सामान जस्ता महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा।

व्यापार नीतिहरूमा संयुक्त राज्य अमेरिकासँग पङ्क्तिबद्ध गरेर मेक्सिकोले आफ्नो सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदारसँगको सम्बन्धलाई मात्र बलियो बनाउँदैन तर आफूलाई चीनबाट बाहिर सार्न खोज्ने अमेरिकी कम्पनीहरूको लागि एक रोजाइको विकल्पको रूपमा स्थापित गर्दछ।

बाइडेन प्रशासनले आन्तरिक र क्षेत्रीय उत्पादन क्षमताहरूलाई प्रोत्साहन गर्दै चिनियाँ आयातमा निर्भरता कम गर्न रणनीतिक प्रयासहरू जारी राखेको छ। अमेरिकी बजारमा आर्थिक निर्भरतालाई ध्यानमा राख्दै मेक्सिकोको व्यापार नीतिमा अमेरिकासँगको सम्बन्ध तार्किक कदम हो।

वरपरको क्षेत्र मार्फत आर्थिक अवसरहरू
मेक्सिकोको संयुक्त राज्य अमेरिकाको भौगोलिक निकटताले यसलाई नजिकैको क्षेत्रमा आफ्नो सञ्चालन सार्न खोज्ने कम्पनीहरूको लागि एक आकर्षक स्थान बनाउँछ। नजिकैको क्षेत्रमा सर्दा छोटो आपूर्ति शृङ्खला, कम यातायात लागत र छोटो डेलिभरी समय सहित महत्त्वपूर्ण लाभहरू प्रदान गर्दछ।

संयुक्त राज्य अमेरिका-मेक्सिको सीमा विश्वको सबैभन्दा सक्रिय व्यापार कोरिडोर मध्ये एक हो र सीमा पूर्वाधारको आधुनिकीकरण गर्न जारी प्रयासहरूले नजिकैको क्षेत्रको रूपमा मेक्सिकोको अपिललाई अझ बढाउँछ।

हालैका वर्षहरूमा, मेक्सिकोले अटोमोटिभ, इलेक्ट्रोनिक्स र एयरोस्पेस लगायत विभिन्न क्षेत्रहरूमा कम्पनीहरूबाट विदेशी प्रत्यक्ष लगानी (एफडीआई) मा वृद्धि भएको अनुभव गरेको छ। किनकि उनीहरूले उत्पादनलाई उत्तर अमेरिकी बजारको नजिक स्थानान्तरण गर्न खोजेका छन्।

आफूलाई चीनको निकट-अवधि विकल्पको रूपमा स्थान दिएर मेक्सिकोले आपूर्ति शृङ्खला विविधीकरणको बढ्दो प्रवृत्तिबाट उल्लेखनीय रूपमा लाभान्वित हुने स्थितिमा छ।

आपूर्ति शृङ्खला लचिलोपन
कोभिड१९ महामारीले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाहरूको कमजोरीहरू उजागर गर्‍यो। विशेष गरी चीनमा अत्यधिक निर्भर थिए। धेरै देशहरूका लागि महामारीले एउटा क्षेत्रमा उत्पादन केन्द्रित गर्ने जोखिमहरूलाई रेखाङ्कित गरेको छ।

मेक्सिको, यसको स्थापित निर्माण आधार र अमेरिका र क्यानाडा सँग बलियो व्यापार सम्झौता सँगै यी जोखिमहरूलाई कम गर्न खोज्ने कम्पनीहरूको लागि एक अधिक लचिलो विकल्प प्रदान गर्न सक्ने देखिन्छ र मेक्सिको यस प्रयासमा मुख्य भूमिका खेल्न तयार छ।

चिनियाँ आयातमा निर्भरता घटाएर र विदेशी लगानी आकर्षित गरेर मेक्सिकोले आफ्नो आपूर्ति शृङ्खला लचिलोपन बढाउन सक्छ र क्षेत्रीय करण तर्फ विश्वव्यापी परिवर्तनमा प्रमुख खेलाडी बन्न सक्छ।

स्वदेशी उद्योगलाई बलियो बनाउने
चिनियाँ आयातमा निर्भरता घटाएर मेक्सिकोले पनि आफ्नो घरेलु उद्योगहरूलाई बलियो बनाउनमा ध्यान दिन थालेको छ। मेक्सिको सरकारले विशेष गरी इलेक्ट्रोनिक्स, अटोमोटिभ र नवीकरणीय ऊर्जा जस्ता उच्च प्रविधि क्षेत्रहरूमा स्थानीय उत्पादनलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले नीतिहरू प्रवर्द्धन गरिरहेको छ।

यो परिवर्तनले मेक्सिकोलाई विदेशी निर्भरतासँग सम्बन्धित कमजोरीहरूलाई कम गर्दै आफ्नै औद्योगिक आधार विकास गर्न प्रोत्साहित मिलेको छ।

थप रूपमा, मेक्सिको सरकारले विदेशी कम्पनीहरूलाई मेक्सिकोमा उत्पादन सुविधाहरू स्थापना गर्न प्रोत्साहनहरू प्रदान गर्दै छ जसमा कर छुटहरू, सुव्यवस्थित नियामक प्रक्रियाहरू र पूर्वाधार सुधारहरू समावेश छन्। यी प्रयासहरू लगानी आकर्षित गर्न र प्रमुख उद्योगहरूमा नवीनता प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यका छन्। जसले मेक्सिकोलाई विश्वव्यापी व्यापारमा प्रतिस्पर्धी खेलाडीको रूपमा स्थान दिनेछ।

सम्भावित चुनौतीहरू
चीनमाथिको आफ्नो व्यापार निर्भरता घटाउनेतर्फ मेक्सिकोको कदमले महत्त्वपूर्ण अवसरहरू प्रदान गरेको छ। यसले चुनौतीहरू पनि प्रस्तुत गरेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार चीन विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा विशेष गरी इलेक्ट्रोनिक्स र उत्पादन जस्ता क्षेत्रहरूमा महत्त्वपूर्ण खेलाडी बनेको छ र चीनबाट पूर्ण रूपमा पृथकीकरण गर्न  गाह्रो हुनेछ र यसले उत्पादन लागत र आपूर्ति शृङ्खला अवरोधहरू बढाउन सक्छ।

थप रूपमा, विश्लेषकहरूले औँल्याए कि मेक्सिकोले आन्तरिक चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्दछ। जस्तै पूर्वाधार सुधार, अपराध घटाउने र श्रम अधिकार वृद्धि, निकट अवधिको प्रवृत्तिको पूर्ण फाइदा लिन यसलाई बलियो बनाउन आवश्यक छ।

विश्वव्यापी व्यापारमा मेक्सिकोको भूमिका
चीन विरोधी व्यापार अभियानसँग मेक्सिकोको संलग्नताले आपूर्ति शृङ्खला विविधीकरण र क्षेत्रीय करणको व्यापक प्रवृत्तिलाई झल्काउँछ।
कम्पनीहरू र देशहरूले चिनियाँ उत्पादनमा आफ्नो निर्भरता कम गर्न खोज्दा मेक्सिको यस परिवर्तनबाट फाइदा लिनको लागि राम्रो स्थितिमा छ।

यसको रणनीतिक स्थान, स्थापित व्यापार सम्झौता र बढ्दो औद्योगिक आधारले यसलाई नजिकको उत्पादन खोज्ने कम्पनीहरूको लागि आकर्षक गन्तव्य बनाउँछ।

चीन विरोधी व्यापार अभियानले गति लिँदा विश्व व्यापारमा मेक्सिकोको उदीयमान भूमिकालाई नीति निर्माता, व्यवसाय र लगानीकर्ताहरूले नजिकबाट हेर्नेछन्। विज्ञहरूका अनुसार यी परिवर्तनहरूसँग अनुकूलन गर्ने र आपूर्ति शृङ्खला विविधीकरणद्वारा प्रस्तुत अवसरहरूको सदुपयोग गर्ने देशको क्षमताले विश्वव्यापी आर्थिक परिदृश्यमा यसको भविष्यको स्थिति निर्धारण गर्नेछ।