बेइजिङ। यस वर्ष चीनको गहिरो जनसाङ्ख्यिक सङ्कट अझ गम्भीर चरणमा पुग्यो किनकि बेइजिङले व्यावसायिक कल्याणकारी सेवाहरू विस्तार गर्नेमा नभई युवा सेवा निवृत्तहरूलाई देशका वृद्ध नागरिकहरूको हेरचाह गर्न प्रोत्साहित गर्ने राष्ट्रव्यापी वृद्धवृद्धा हेरचाह पहल सुरु गर्‍यो।

चिनियाँ अधिकारीहरूले नयाँ समुदाय-आधारित समाधानको रूपमा प्रस्तुत गरेको तथाकथित "पारस्परिक सहायता वृद्धवृद्धा हेरचाह" कार्यक्रमले तुरुन्तै विश्लेषकहरू र सामाजिक नीति पर्यवेक्षकहरूबाट छानबिनलाई आकर्षित गर्‍यो, जसले तर्क गरे कि यो पहलले चीनको वृद्धवृद्धा कल्याण प्रणाली भित्र बढ्दो वित्तीय दबाब र संरचनात्मक कमजोरीहरूलाई उजागर गर्‍यो।

चीनको नागरिक मामिला मन्त्रालय र १० अन्य सरकारी विभागहरूले संयुक्त रूपमा अप्रिलको अन्त्यमा समुदाय-आधारित समर्थन केन्द्रहरूको राष्ट्रव्यापी नेटवर्क सिर्जना गर्ने प्रस्ताव राखेका थिए जहाँ ६० वर्षभन्दा माथिका स्वस्थ सेवा निवृत्तहरूले वृद्ध वृद्धाहरूलाई आधारभूत दैनिक हेरचाह र सामाजिक सहयोगमा सहयोग गर्नेछन्।

राज्य सञ्चालित सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित आधिकारिक योजना अनुसार, बेइजिङले २०३० सम्ममा ७० प्रतिशत सहरी र ग्रामीण समुदायहरूमा पारस्परिक सहयोगी वृद्धवृद्धा हेरचाह सुविधाहरू स्थापना गर्ने र त्यसपछि २०३५ सम्ममा थप संस्थागत राष्ट्रव्यापी प्रणाली निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको थियो।

यद्यपि, सामुदायिक ऐक्यबद्धताको भाषाको पछाडि धेरै गम्भीर वास्तविकता लुकेको छ। चीनले विश्वको सबैभन्दा छिटो जनसाङ्ख्यिक सङ्क्रमणको सामना गरिरहेको थियो, जसमा घट्दो जन्मदर, द्रुत गतिमा वृद्ध जनसङ्ख्या, बढ्दो पेन्सन असमानता र स्थानीय सरकारको वित्तमा बढ्दो दबाब थियो।

धेरै पर्यवेक्षकहरूका लागि, नयाँ नीति कल्याण बढाउनुको सट्टा सरकारबाट वृद्ध वृद्धाको हेरचाह गर्ने जिम्मेवारी पहिले नै तनावग्रस्त समुदायमा सार्ने प्रयास जस्तो देखिन्थ्यो।

चीनको जनसाङ्ख्यिक मोड
यस वर्षको सुरुमा जारी गरिएको आधिकारिक तथ्याङ्कले चीनको वृद्धवृद्धा सङ्कटको मात्रालाई थप प्रकट गर्‍यो।

राष्ट्रिय तथ्याङ्क ब्युरोद्वारा प्रकाशित तथ्याङ्कले देखाएको छ कि देशको ६० वर्ष र सोभन्दा माथिको जनसङ्ख्या २०२५ को अन्त्यसम्ममा लगभग ३२ करोड ३० लाख पुग्ने अनुमान गरिएको थियो - कुल जनसङ्ख्याको लगभग २३ प्रतिशत।

यसै समयमा, चीनको जन्मदरमा दीर्घकालीन गिरावट जारी रह्यो। वर्षभरि ७९ लाख २० हजार जन्म मात्र रेकर्ड गरिएको थियो, जबकि देशको प्राकृतिक जनसङ्ख्या वृद्धि दर ऋणात्मक रह्यो।

आधुनिक चिनियाँ इतिहासमा पहिलो पटक, १४ वर्ष र सोभन्दा कम उमेरका बालबालिकाको तुलनामा ६५ वर्ष र सोभन्दा माथिका नागरिकहरूको जनसङ्ख्याको हिस्सा बढी थियो। यी तथ्याङ्कहरूले दशकौँसम्म औद्योगिक वृद्धि र आर्थिक विस्तारलाई इन्धन दिन ठूलो काम गर्ने उमेरको जनसङ्ख्यामा निर्भर रहेको देशको लागि ठूलो जनसाङ्ख्यिक परिवर्तनलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।

अब, चीनले देशका धेरै भागहरूमा, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा जहाँ स्वास्थ्य सेवा प्रणाली, पेन्सन र सामाजिक कल्याण अत्यधिक खण्डित छन्, स्थिर समृद्धि आउनु अघि नै बुढ्यौलीको चुनौतीको सामना गरिरहेको छ।

यो सङ्कट विशेष गरी दशकौँदेखि सहरी केन्द्रहरूमा बसाइसराइबाट खाली गरिएका गाउँहरूमा स्पष्ट रूपमा स्पष्ट थियो।

लाखौँ युवा कामदारहरूले ग्रामीण समुदायहरूलाई सहरहरूमा रोजगारीको खोजीमा छोडे, वृद्ध आमाबाबु र हजुरबा हजुरआमालाई सीमित समर्थन संरचनाहरू सहित छोडे। ग्रामीण चीनका धेरै भागहरूमा, सम्पूर्ण समुदायहरू एक्लै बस्ने वा एक अर्काको हेरचाह गर्ने वृद्ध व्यक्तिहरूको प्रभुत्वमा थिए। वर्ग र भूगोलद्वारा विभाजित कल्याणकारी प्रणाली
चीनको पेन्सन प्रणालीले देशको सामाजिक संरचनामा केही ठूला असमानताहरू उजागर गर्‍यो। सार्वजनिक चिनियाँ सामाजिक सुरक्षा तथ्याङ्कले सेवा निवृत्तहरूका विभिन्न समूहहरू बीचको ठूलो भिन्नताहरू प्रकट गर्‍यो।

लगभग १८ करोड ग्रामीण र कम आय भएका नागरिकहरूले प्रति महिना औसतमा लगभग २०० युआन आधारभूत पेन्सन प्राप्त गरेको रिपोर्ट गरिएको छ - जुन $३० भन्दा कम बराबर हो। धेरै वृद्ध गाउँलेहरूका लागि, यो रकमले मुस्किलले खाना कभर गर्‍यो, चिकित्सा उपचार वा सहयोगी हेरचाह त परको कुरा। प्रणालीको अर्को तर्फ, सेवा निवृत्त सरकारी अधिकारीहरू र सार्वजनिक क्षेत्रका कर्मचारीहरूले पर्याप्त लाभहरू प्राप्त गरे।

सरकारी संस्थाहरूबाट लगभग २ करोड ३० लाख सेवा निवृत्तहरूले प्रति महिना ६,००० युआनभन्दा बढी पेन्सन र कल्याणकारी प्याकेजहरू प्राप्त गरेको रिपोर्ट गरिएको छ, जुन धेरै ग्रामीण पेन्सन धारकहरूको आयको लगभग ३० गुणा हो। सहरी सेवा निवृत्तहरूले पनि सामान्यतया आफ्ना ग्रामीण समकक्षीहरूको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा बढी पेन्सन प्राप्त गरे।

यो असन्तुलनले चीनको कल्याणकारी मोडेल भित्र लामो समयदेखि चलिरहेको संरचनात्मक विभाजनलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, जहाँ सामाजिक लाभहरूमा पहुँच प्रायः रोजगारी स्थिति, बसोबासको स्थान र सरकारी क्षेत्रसँगको सम्बन्धमा धेरै निर्भर थियो। आलोचकहरूले तर्क गरे कि यी भिन्नताहरूले बेइजिङको ठूला खर्च प्राथमिकताहरूलाई उजागर गरे।

चिनियाँ अधिकारीहरूले प्रायः "जनता-केन्द्रित विकास" र सामाजिक स्थिरतामा जोड दिए तापनि, विश्लेषकहरूले देशको अधिकांश पेन्सन खर्चले कमजोर ग्रामीण जनसङ्ख्याको सट्टा स्थापित नोकर शाही र सहरी हित समूहहरूलाई समर्थन गरेको उल्लेख गरे। पारिवारिक सहयोग वा बचतको अभाव भएका वृद्ध गाउँलेहरूको लागि अवस्था झनै बिग्रियो।

नीति परिवर्तन पछाडि वित्तीय दबाब
"आपसी सहायता" कार्यक्रम त्यस्तो समयमा आयो जब स्थानीय चीनभरिका सरकारहरूले बढ्दो आर्थिक तनावको सामना गरिरहेका थिए। वर्षौँसम्म, नगरपालिकाहरूले राजस्वको प्रमुख स्रोतको रूपमा सम्पत्ति विकासकर्ताहरूलाई जग्गा बिक्रीमा धेरै निर्भर थिए।

प्रशस्त मात्रामा थिए।

तर चीनको लामो सम्पत्ति मन्दीले आयका ती स्रोतहरूलाई तीव्र रूपमा घटायो, जसले गर्दा धेरै क्षेत्रीय प्रशासनहरू बढ्दो ऋणको बोझ र वित्तीय क्षमतामा कमी आए।

चीनको अर्थ मन्त्रालयको आधिकारिक तथ्याङ्कले २०२६ को प्रारम्भिक महिनाहरूमा राज्य भूमि-उपयोग अधिकारको बिक्रीबाट हुने राजस्वमा वार्षिक रूपमा २५ प्रतिशतभन्दा बढीले गिरावट आएको देखाएको छ।

उही समयमा, सरकारी ऋणमा ब्याज भुक्तानी तीव्र रूपमा बढ्दै गयो। यस पृष्ठभूमिमा, व्यावसायिक वृद्धाश्रम सेवाहरूको ठूलो विस्तारले महत्त्वपूर्ण सरकारी खर्चको आवश्यकता पर्नेछ।

विश्लेषकहरूले अनुमान गरेका छन् कि देशभर ग्रामीण वृद्धाश्रम सेवाहरू प्रदान गर्न वार्षिक रूपमा लगभग एक ट्रिलियन युआन खर्च हुन सक्छ - यो एक महत्त्वपूर्ण सङ्ख्या हो, यद्यपि अझै पनि चीनको कुल सरकारी खर्च भन्दा धेरै कम छ। तैपनि, बेइजिङको बजेट प्राथमिकताहरूले चाँडै ध्यान अन्यत्र सार्‍यो।

जर्मनीको मर्केटर इन्स्टिच्युट फर चाइनाका विश्लेषकहरू सहित नीति अनुसन्धानकर्ताहरूको एक रिपोर्टले पत्ता लगायो कि चीनको २०२६ को वित्तीय योजनाले प्रविधि विकास, औद्योगिक नीति र राष्ट्रिय रक्षा खर्चलाई प्राथमिकता दिएको छ, जसले गर्दा सामाजिक कल्याण बजेटमा थप तनाव सिर्जना भएको छ।

धेरै विज्ञहरूले "पारस्परिक सहायता" दृष्टिकोणलाई सरकारी खर्चमा उल्लेखनीय वृद्धि नगरी बढ्दो सङ्कट व्यवस्थापन गर्न डिजाइन गरिएको कम लागतको विकल्पको रूपमा हेरे।

समुदायहरूलाई बोझ बाँड्न आग्रह गरियो
कार्यक्रमको मुख्य आधार - वृद्ध नागरिकहरूको हेरचाह गर्ने वृद्ध नागरिकहरूले सुरुदेखि नै दिगोपनको बारेमा प्रश्नहरू उठाए।

चिनियाँ अधिकारीहरूले यो पहललाई सामुदायिक एकता र छिमेकी समर्थन पुनर्निर्माण गर्ने तरिकाको रूपमा हेरे। यद्यपि, विश्लेषकहरूले चेतावनी दिए कि स्वयंसेवकहरू र अनौपचारिक हेरचाह नेटवर्कहरूमा अत्यधिक निर्भरताले ठूलो कल्याणकारी प्रणालीको कमजोरीहरूलाई उजागर गर्‍यो। धेरै सेवा निवृत्त हेरचाहकर्ताहरू आफैँ वृद्धावस्थामा पुगेका थिए, प्रायः सीमित आय र स्वास्थ्य सेवा समर्थनको साथ।

ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, पहिले नै श्रम अभाव र जनसङ्ख्या गिरावटसँग सङ्घर्ष गरिरहेका, समुदायहरूमा दीर्घकालीन हेरचाह आवश्यकताहरू पूरा गर्न पर्याप्त प्रशिक्षित कर्मचारी, चिकित्सा पूर्वाधार र वित्तीय अनुदानको अभाव थियो। आलोचकहरूले तर्क गरे कि कार्यक्रमले प्रभावकारी रूपमा सरकारबाट स्थानीय समुदायहरूमा जिम्मेवारी सार्‍यो, जुन पहिले नै अत्यधिक सामाजिक र आर्थिक दबाबमा थिए। यो चुनौती आगामी दशकहरूमा उल्लेखनीय रूपमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको थियो।

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले रिपोर्ट गरेको तथ्याङ्क अनुसार, २०३५ सम्ममा चीनमा लगभग ४ करोड ६० लाख अपाङ्ग वा आंशिक रूपमा अपाङ्गता भएका वृद्ध वृद्धाहरू हुन सक्छन्। २०५० सम्ममा, यो सङ्ख्या लगभग ५ करोड ८० लाख पुग्ने अनुमान गरिएको थियो।

यस्ता तथ्याङ्कहरूले तीव्र गतिमा बढ्दो हेरचाह बोझलाई औँल्याउँछन् जुन अनौपचारिक स्वयंसेवक सञ्जालहरूले सम्हाल्न गाह्रो हुनेछ।

विश्लेषकहरूले नीतिको मुटुमा संरचनात्मक विरोधाभासको बारेमा पनि चेतावनी दिए।

उनीहरूले भने कि आजका हेरचाहकर्ताहरू अन्ततः भोलिको हेरचाह प्राप्त कर्ता बन्नेछन्। जनसाङ्ख्यिक दबाब बढ्दै जाँदा वृद्ध स्वयंसेवकहरू, न्यूनतम अनुदान र अनौपचारिक सम्बन्धहरूमा निर्भर प्रणाली अझ बढी कमजोर हुने जोखिममा थियो।

सङ्कट लुकाउन गाह्रो हुँदै गइरहेको छ
चीनको वृद्ध जनसङ्ख्याको सङ्कट अब केवल एक निजी पारिवारिक मुद्दा मात्र रहेन। यो एक प्रमुख आर्थिक, वित्तीय र सामाजिक चुनौती बन्दै गइरहेको थियो, जसले दीर्घकालीन स्थिरतालाई असर गरिरहेको थियो।

दशकौँदेखि, चीनमा वृद्धवृद्धा हेरचाह धेरै हदसम्म परम्परागत पारिवारिक संरचनाहरूमा निर्भर थियो, जहाँ बच्चाहरूले वृद्ध आमाबाबुको हेरचाह गर्थे। तर सहरीकरण, बसाइसराइ, घट्दो जन्मदर र परिवर्तनशील आर्थिक वास्तविकताहरूले त्यो मोडेललाई निरन्तर कमजोर बनायो।

अहिले, धेरै वृद्ध नागरिकहरू आफूलाई त्यस्ता समुदायहरूमा भेट्टाउँछन् जहाँ जनसङ्ख्या घट्दै गइरहेको छ, कल्याणकारी सहयोग सीमित छ, र नजिकै थोरै युवा आफन्तहरू छन्।

"पारस्परिक सहायता वृद्ध हेरचाह" पहलले कल्याणकारी प्रणालीको मौलिक पुनर्संरचना नगरी वा सरकारी खर्चमा उल्लेखनीय वृद्धि नगरी त्यो परिवर्तनलाई व्यवस्थापन गर्ने बेइजिङको प्रयासलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।

तर आलोचकहरूले तर्क गरे कि कार्यक्रमले स्थानीय सरकारहरूलाई चीनको जनसाङ्ख्यिक सङ्क्रमणको सामना गर्न कति गाह्रो भएको छ भनेर पनि प्रकट गर्‍यो।

उनीहरूले भने कि आन्तरिक दबाबहरू समाधान गर्नुको सट्टा, नीतिले तिनीहरूलाई पुनर्वितरण गर्‍यो - संस्थाहरूबाट बोझ पहिले नै गरिबी, एक्लोपन र घट्दो स्रोतहरूसँग सङ्घर्ष गरिरहेका वृद्ध समुदायहरूमा सार्दै।

र चीनको जनसङ्ख्या यसको अर्थतन्त्र भन्दा छिटो बूढो हुँदै जाँदा, देशका वृद्धहरूको हेरचाह गर्ने चुनौती आगामी वर्षहरूमा कम्युनिस्ट पार्टीले सामना गर्ने सबैभन्दा ठूलो सामाजिक दबाबहरू मध्ये एक बन्दै गइरहेको छ।