काठमाडौँ ।  मध्यपूर्वमा चर्किएको युद्ध र रणनीतिक हिसाबले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण 'स्ट्रेट अफ होर्मुज' को सुरक्षालाई लिएर विश्वव्यापी दबाब बढिरहेका बेला जापानी प्रधानमन्त्री साने ताकाइची र अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पबीच ह्वाइट हाउसमा भएको भेटलाई उच्च जोखिमयुक्त कूटनीतिक संवादका रूपमा हेरिएको छ। 

विश्व ऊर्जा आपूर्तिको मुख्य नाडी मानिने सो जलमार्गको सुरक्षामा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग जुटाउने प्रयासहरू असफल भइरहेका बेला यो भेटले अमेरिका र जापानबीचको सुरक्षा सम्बन्धको संवेदनशील पक्षलाई सतहमा ल्याइदिएको छ। सुरुमा सामान्य द्विपक्षीय समन्वय र सम्बन्ध सुदृढीकरणमा केन्द्रित हुने अपेक्षा गरिएको यो भेट इरानसँगको युद्ध र त्यसले निम्त्याएको सुरक्षा सङ्कटका कारण निकै जटिल मोडमा पुगेको विश्लेषण गरिएको छ। राष्ट्रपति ट्रम्पले जापानसहितका सहयोगी राष्ट्रहरूले होर्मुज जलडमरूको सुरक्षामा अपेक्षित सैन्य सहयोग नगरेको भन्दै सार्वजनिक रूपमै असन्तुष्टि जनाउँदै आएका थिए।

प्रधानमन्त्री ताकाइचीले वासिङ्टन प्रस्थान गर्नुअघि नै ट्रम्पसँगको यो संवाद 'धेरै गाह्रो' हुने स्वीकार गरेकी थिइन्। विशेष गरी जापानले अमेरिकी–इजरायली सैन्य अभियानमा आफ्ना युद्धपोत पठाउने प्रस्तावलाई अस्वीकार गरिसकेकाले दुई देशबीचको सुरक्षा समन्वयमा तनाव बढेको देखिन्छ। पूर्व अमेरिकी कूटनीतिज्ञ कर्ट क्याम्पबेलका अनुसार ट्रम्पले ताकाइचीमाथि मध्यपूर्वको सुरक्षामा योगदान दिन उच्च स्तरको दबाब दिने सम्भावना रहेको छ। 

यद्यपि, जापानको संवैधानिक सीमाले यस्तो सहयोगमा ठुलो कानुनी जटिलता थपेको छ। दोस्रो विश्वयुद्धपछिको जापानी संविधानले आफ्नो भूभागको रक्षा बाहेक अन्य क्षेत्रमा सैन्य शक्ति प्रयोग गर्न प्रतिबन्ध लगाएकाले जापानको सेना ‘आत्मरक्षा बल’ मा मात्र सीमित छ। अमेरिकी सैन्य अभियानमा प्रत्यक्ष संलग्न हुन जापानले ‘सामूहिक आत्मरक्षा’ को प्रावधान सक्रिय गर्नुपर्ने हुन्छ, जुन जापानको आन्तरिक राजनीतिमा अत्यन्तै संवेदनशील र विवादास्पद विषय हो।

ताकाइचीले यो भेटलाई इन्डो–प्यासिफिक क्षेत्रको व्यापार, खनिज र रणनीतिक सहकार्यमा केन्द्रित गर्ने योजना बनाए पनि होर्मुज जलडमरूको सुरक्षा एजेन्डाले अन्य विषयलाई ओझेलमा पारेको छ। जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीका रूपमा इतिहास रचेकी ताकाइची पूर्वप्रधानमन्त्री सिन्जो आबेकी निकट सहयोगी र ताइवानको स्पष्ट समर्थकका रूपमा चिनिन्छिन्। 

उनले जापानलाई मध्यपूर्वको अमेरिकी योजनाको साझेदारका रूपमा प्रस्तुत गर्दै ताइवानलगायत क्षेत्रीय सुरक्षाका चासोहरूलाई अमेरिकासमक्ष सन्तुलित ढङ्गले राख्ने प्रयास गरेकी छन्। तर इरान युद्धका कारण उत्पन्न वैश्विक प्रभावहरूले उनलाई कठिन स्थितिमा पुर्‍याएको छ। जापानले चीनलाई मुख्य सुरक्षा चुनौतीका रूपमा हेर्दै पूर्वी चीन सागरमा आफ्नो तयारी बढाइरहेका बेला अमेरिकाले जापानमा तैनाथ केही सैनिकलाई मध्यपूर्वतर्फ सार्न सक्ने सम्भावनाले जापानलाई चिन्तित तुल्याएको छ।

विशेष गरी चीनले ताइवान वरिपरि सैन्य अभ्यासहरू बढाएको परिस्थितिमा अमेरिका फेरि मध्यपूर्वको दलदलमा अल्झिने हो कि भन्ने संशय जापानमा देखिएको छ। विश्लेषक क्रिस्टोफर जोनस्टोनका अनुसार अमेरिकाको ध्यान मध्यपूर्वतर्फ मोडिँदा पूर्वी एसियामा उसको प्रतिरोध क्षमता (Deterrence) कमजोर हुने जोखिम रहन्छ। त्यसैले ताकाइचीले ट्रम्पसँगको वार्तामा सैनिक स्थानान्तरणको विषयलाई अत्यन्तै सूक्ष्म ढङ्गले उठाउने सम्भावना रहेको छ। यसरी हेर्दा होर्मुजको सुरक्षा, इरान युद्धको राप र चीनसँगको रणनीतिक प्रतिस्पर्धा एकैसाथ जोडिँदा ट्रम्प–ताकाइची भेट केवल दुई देशको वार्तामा मात्र सीमित नरही समग्र भू–राजनीतिक शक्ति सन्तुलनको कडा परीक्षणका रूपमा उभिएको छ।