काठमाडौँ । प्रविधि क्षेत्रका दिग्गज एलन मस्कले अन्तरिक्षमा विशाल सूचना केन्द्र (डाटा सेन्टर) स्थापना गर्ने अनौठो र महत्त्वाकांक्षी योजना सार्वजनिक गरेका छन्। उनले करिब एक लाख उपग्रहलाई पृथ्वीको कक्षमा राखेर सूर्यको ऊर्जाबाट चल्ने सूचना केन्द्र निर्माण गर्ने सोच बनाएका हुन्। यस योजनाले पृथ्वीमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रणाली र संवादात्मक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दा उत्पन्न हुने विजुली संकटलाई कम गर्न ठूलो मद्दत गर्ने मस्कको दाबी छ। 

यो विशाल परियोजनालाई सफल बनाउन उनले आफ्नो अन्तरिक्ष संस्था (स्पेस एक्स) र एआई व्यवसाय (एक्स एआई) लाई एकसाथ जोडेर ठूलो सार्वजनिक प्रस्ताव (आईपीओ) गर्ने तयारी समेत गरिरहेका छन्। मस्कका अनुसार आगामी ३० देखि ३६ महिनाभित्र अन्तरिक्ष नै बुद्धिमत्ता प्रणालीका लागि सबैभन्दा उपयुक्त र सुरक्षित स्थान बन्नेछ।

यद्यपि, वैज्ञानिक र विज्ञहरूले भने यस योजनामा रहेका कयौँ प्राविधिक, आर्थिक र वातावरणीय चुनौतीहरूबारे गम्भीर चेतावनी दिएका छन्। कम्प्युटर चिपहरूले काम गर्दा धेरै तातो उत्पादन गर्छन् र अन्तरिक्षको शून्य हावा मा उक्त तातो बाहिर निकाल्न अत्यन्त कठिन हुन्छ। यो समस्या समाधान गर्न मस्कले विशाल 'रेडिएटर प्यानल'हरू बनाउने योजना अघि सारे पनि यस्ता जटिल संरचना अहिलेसम्म कहिल्यै निर्माण भएका छैनन्। तातो व्यवस्थापनका लागि प्रयोग गरिने रेडिएसन प्रविधि निकै महँगो र जटिल हुने विज्ञहरूको तर्क छ।

अन्तरिक्षमा उपग्रहहरू बिग्रने सम्भावना पनि निकै उच्च रहन्छ, जसले गर्दा आपतकालीन सञ्चार र मौसम पूर्वानुमान जस्ता संवेदनशील सेवाहरूमा गम्भीर असर पर्न सक्छ। विज्ञहरूका अनुसार अन्तरिक्षमा बिग्रेका उपकरणहरू मर्मत गर्न मानिसहरू सहजै पुग्न सक्दैनन् र सूर्यबाट आउने उच्च ऊर्जाका कणहरूले संवेदनशील विद्युतीय उपकरणलाई क्षति पुर्‍याउने जोखिम उत्तिकै रहन्छ। मस्कको यो कदमलाई पछ्याउँदै अन्य ठूला कम्पनीहरू पनि अन्तरिक्षमा डाटा सेन्टर स्थापना गर्ने प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका छन्। विशेषज्ञहरूले यस दौडलाई केवल प्राविधिक विकास मात्र नभई अन्तरिक्ष क्षेत्रमा आफ्नो शक्ति र प्रभुत्व प्रदर्शन गर्ने रणनीतिको रूपमा समेत व्याख्या गरेका छन्।