बेइजिङ। चीनमा नागरिकहरूको निगरानी र असहमतिलाई दमन गर्ने कार्य अझ कडा हुने भएको छ, किनकि अब नेटिजेनहरूले सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो विचार व्यक्त गर्नु अघि आफ्नो पहिचान प्रदान गर्नुपर्नेछ र आफ्नो प्रमाणहरू प्रमाणित गर्नुपर्नेछ। विभिन्न विचारहरूले यसलाई बेइजिङ सरकारले सामाजिक सञ्जालमाथि नियन्त्रण कडा पार्ने र डिजिटल असहमतिलाई दबाउने चालबाजी र भ्रामक कदमको रूपमा वर्णन गरेका छन्। जुन पहिले गुमनामता र पत्ता नलाग्ने कारणले नियन्त्रण गर्न गाह्रो थियो।

साइबरस्पेस आइडी प्रणाली लागू भएपछि, सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूले अब कानुनी रूपमा आफ्नो पहिचान प्रकट गर्न आवश्यक छ। यो प्रणालीलाई 'अनलाइन आइडी' वा 'इन्टरनेट कार्ड' पनि भनिन्छ। चिनियाँ अधिकारीहरूका अनुसार, साइबरस्पेस आइडी प्रणाली जुलाई १५, २०२५ मा सुरु गरिएको थियो। सरकारले सामाजिक सञ्जालमा प्रयोगकर्ताहरूको वास्तविक जानकारी गोप्य र साइबर ठगीबाट सुरक्षित रहेको दाबी गरे पनि, कानून प्रवर्तन एजेन्सीहरूले अब सजिलै सामग्रीको निगरानी गर्न र यसका सिर्जनाकर्ताहरूलाई ट्रेस गर्न सक्छन्।

लग इन गर्नु वा खाता सेटअप गर्नु अघि अनुहार पहिचान स्क्यान मार्फत साइबरस्पेस आइडीहरू सिर्जना गरिनेछ। व्यिचैट, वेइबो, बिलिबिली, र डोयिन लगायत सबै प्रमुख चिनियाँ सामाजिक सञ्जाल एपहरूले सान्दर्भिक सामग्री प्रदर्शन गर्नु अघि यी प्रमाणहरू प्रमाणित गर्न आवश्यक हुनेछ। ह्युमन राइट्स वाच (एचआरडब्ल्यू) का वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता माया वाङले भनिन्, "यो चीनमा बेनामी ब्राउजिङको लागि कफिनमा अन्तिम कील हो। यसले इन्टरनेटलाई सापेक्षिक स्वतन्त्रताको ठाउँबाट प्यानोप्टिकनमा रूपान्तरण गर्दछ जहाँ प्रत्येक क्लिक एक व्यक्तिलाई ट्रेस गर्न सकिन्छ।"

स्वास्थ्य, शिक्षा, कानून र वित्त सम्बन्धी जानकारी साझा गर्ने चिनियाँ प्रभावकारहरूले सरकारबाट प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न आवश्यक हुनेछ, डिग्री, प्रमाणपत्र, वा व्यावसायिक प्रमाणहरू मार्फत विशेषज्ञताको प्रमाण प्रदान गर्दै। चिनियाँ जनताले यो निर्णयको विरोध गरे, #नोडिग्रीनोडिस्कशन जस्ता ह्यासट्यागहरू सेन्सर हुनु अघि वेइबोमा प्रचलनमा थिए। आलोचकहरूले बहस गरे कि नयाँ नियमन साँच्चै शुद्धताको प्रयास हो वा राज्य नियन्त्रणको लागि नयाँ उपकरण हो।

कानुनी विज्ञ माथिल्डे वर्मनले भने कि नयाँ नियमनले असहमति जनाउने आवाजहरूलाई मौन पार्न सक्छ र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको मौलिक अधिकारलाई प्रतिबन्धित गर्न सक्छ। वर्मनले भने, "सरकारको अतिरेकको बारेमा पनि चिन्ता छ, डर छ कि स्वतन्त्र वा असहमत विचारहरूलाई दबाउन कडा योग्यता मापदण्डहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले मुख्य धारा वा आधिकारिक पदहरूलाई चुनौती दिने छलफलहरूलाई दबाउन सक्छ, सार्वजनिक बहसको दायरालाई साँघुरो पार्छ। यो आलोचनाले नियामक ढाँचा पछाडिको वास्तविक मनसायको बारेमा प्रश्न उठाउँछ।"

जर्मन थिंक ट्याङ्क, मर्केटर इन्स्टिच्युट फर चाइना स्टडीज (मेरिक्स) का कार्यक्रम प्रमुख (राजनीति र समाज) काटजा ड्रिनहाउसेनले भने कि अनलाइन आइडी बेइजिङको अनलाइन व्यवहारमा जानकारी केन्द्रीकृत गर्ने योजनाको परिणाम हो। जसले गर्दा यसले अनलाइन अनुपयुक्त जानकारी साझा गर्नेहरूलाई दण्डित गर्न अनुमति दिन्छ। उनले भने, "बेइजिङको लागि एउटा प्रमुख चिन्ता भनेको अनलाइन छलफलहरूलाई अफलाइन कार्यहरूमा फैलिनबाट रोक्नु हो। यस उद्देश्यका लागि, अनलाइन गतिशीलता र व्यक्तिगत व्यवहार ट्र्याकिङ लामो समयदेखि शीर्ष एजेन्डा वस्तु भएको छ।"

चिनियाँ युवाहरूले कुनै पनि आलोचनात्मक वा असहमत विचार व्यक्त गरेकोमा सरकारी निगरानी र प्रतिशोधबाट बच्न VPN प्रयोग गर्दै आएका छन्। यद्यपि, सरकारको नयाँ कदमले VPN हरूलाई बेकार बनाएको छ, किनकि जब तिनीहरूले सामाजिक सञ्जालमा केही पनि पोस्ट गर्छन् तब तिनीहरूको पहिचान सरकारसँग साझा गरिनेछ। Weibo मा एक चिनियाँ व्यक्तिले भने, "पहिले वेब हामीले लगाउन सक्ने मास्क जस्तो लाग्थ्यो। अब यो सकियो, र हामी सबै अनलाइन नाङ्गो छौँ।" संयोगवश, पोस्ट चाँडै नै मेटाइयो।

लन्डन-आधारित मोबाइल इकोसिस्टम फोरम (एमईएफ) का कार्यक्रम निर्देशक (आइडी र डेटा) टिम ग्रिनले भने कि चीनको डिजिटल ड्राइभ "डिस्टोपियन दुःस्वप्न" हुन सक्छ किनभने अनलाइन आइडीहरूले गुमनामता हटाउँछन् र सरकारलाई गहिरो निगरानी गर्न अनुमति दिन्छन्।

ग्रिनले भने, "साइबरस्पेस आइडीले नागरिकहरूलाई नियन्त्रण गर्ने क्षमता बढाउनेछ। हाल, एउटा प्लेटफर्ममा ब्लक गरिएको चिनियाँ इन्टरनेट प्रयोगकर्ताले अझै पनि अरूलाई पहुँच गर्न सक्षम हुनेछ। तर यदि प्रत्येक अनलाइन खाता एउटै आइडी नम्बरमा लिङ्क गरिएको छ भने, सरकारले सबै पहुँच बन्द गर्न सक्छ।"

साइबरस्पेस आइडी प्रणालीलाई "चाल" भन्दै, सिंघुआ विश्वविद्यालय कानून स्कूलका प्राध्यापक लाओ दुन्यानले यसलाई "प्रत्येक व्यक्तिको अनलाइन गतिविधिमा निगरानी उपकरण स्थापना गर्ने" सँग तुलना गरे।

एक घण्टा भित्र, उनको पोस्ट मेटाइयो र उनको खाता ब्लक गरियो। धेरैले अनलाइन आइडीको बारेमा समान विचार व्यक्त गरे। "यो राज्य-नेतृत्वमा रहेको, एकीकृत पहिचान प्रणाली हो जसले प्रयोगकर्ताहरूको वास्तविक-समय निगरानी र अवरुद्ध गर्न सक्छ," क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयमा इन्टरनेट स्वतन्त्रता अध्ययन गर्ने अनुसन्धान वैज्ञानिक सियाओ कियाङले भने।

यसले इन्टरनेटबाट मन नपर्ने आवाजहरूलाई सिधै मेटाउन सक्छ, त्यसैले यो केवल एक निगरानी उपकरण मात्र होइन - यो डिजिटल अधिनायकवादको पूर्वाधार हो।