काठमाडौँ । इजरायली र अमेरिकी वैज्ञानिकहरूको एक संयुक्त टोलीले मानव कोशिकाको न्युक्लियस (केन्द्र) मा प्रवेश र निर्गमन नियन्त्रित गर्ने सूक्ष्म ‘गेटवे’ प्रणालीबारे अभूतपूर्व वैज्ञानिक खोज गरेको छ। जेरुसलेमको हिब्रू विश्वविद्यालयले घोषणा गरेको यो अनुसन्धानले क्यान्सर, अल्जाइमर र एएलएस जस्ता गम्भीर रोगहरूको अध्ययनमा नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गर्न सक्ने विश्वास लिइएको छ।

हिब्रू विश्वविद्यालय, क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय सान फ्रान्सिस्कोको क्वान्टिटेटिभ बायोसाइन्सेज इन्स्टिच्युट (क्यूबिआई), द रकफेलर युनिभर्सिटी र अल्बर्ट आइन्स्टाइन कलेज अफ मेडिसिनका वैज्ञानिकहरू संलग्न यस खोजमा, टोलीले यी गेटवेहरू-जसलाई न्युक्लियर पोर कम्प्लेक्स भनिन्छ-अत्यन्त लचिलो प्रोटिन नेटवर्क र विशेष आणविक ‘पासपोर्ट’ प्रयोग गरेर अणुहरूको आवागमन नियन्त्रण गर्छन् भनी पत्ता लगाएका छन्।

एनपिसीहरू अत्यन्तै सूक्ष्म संरचना हुन्-मानव कपालको चौडाइको करिब पाँच सयौँ भाग बराबर-र यसले कोशिकाको न्युक्लियसभित्र र बाहिर हुने सबै आणविक गतिविधि नियन्त्रित गर्छन्। अध्ययनका प्रमुख लेखक डा. बराक रवेहका अनुसार, उनीहरूको मोडेलले 'भर्चुअल माइक्रोस्कोप' को रूपमा काम गर्‍यो, जसले गर्दा कम्प्युटर सिमुलेसनमार्फत गेटहरू क्षण–क्षण कसरी सञ्चालन हुन्छन् भन्ने बुझ्न सम्भव भयो।

दशकौँदेखि वैज्ञानिकहरू एनपिसीहरू कसरी एकैसाथ यति छिटो र अत्यन्त छनोटयुक्त हुन सक्छन् भन्ने पहेली बुझ्न असफल थिए। नयाँ मोडेलले यो रहस्योद्घाटन गरेको छ कि एनपिसीको भित्री भागमा एफजी रिपिट्स भनिने प्रोटिन चेनहरूको घना र निरन्तर गतिशील 'वन' हुन्छ, जसले असम्बद्ध अणुहरूलाई रोक्दछ। ठूला अणुहरू भने आणविक यातायात रिसेप्टरहरू, अर्थात् विशेष ‘आणविक पासपोर्ट’ सहित हुँदा मात्र पार गर्न सक्छन्। यी रिसेप्टरहरूले एफजी चेनहरूसँग छोटो समयका लागि अन्तरक्रिया गरेर अणुहरूलाई सही मार्गनिर्देशन गर्छन्।

रकफेलर युनिभर्सिटीका प्राध्यापक माइकल राउटले यो प्रक्रियालाई ‘निरन्तर बदलिने आणविक नृत्य’ भनेर व्याख्या गरे, जहाँ केवल सही 'साथी' (रिसेप्टरसहितका अणुहरू) लिएर आउने अणुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति दिइन्छ। अल्बर्ट आइन्स्टाइन कलेज अफ मेडिसिनका प्राध्यापक डेभिड काउबर्नले निष्कर्षका बारेमा भन्दै यो अध्ययनले एएलएस, अल्जाइमर र क्यान्सर जस्ता रोगहरूमा देखिने आणविक यातायातसम्बन्धी गडबडीहरू बुझ्नमा तुरुन्तै प्रभाव पार्ने बताएका छन्।

वैज्ञानिकहरूले यस ज्ञानको आधारमा कोशिकाभित्र आणविक ट्राफिक नियन्त्रण गर्न सक्षम औषधिहरू विकास गर्न सक्ने वा उपचार पदार्थहरू सिधै न्युक्लियससम्म पुर्‍याउन सक्ने सिन्थेटिक नानोपोरहरू निर्माण गर्न सक्ने सम्भावना देखेका छन्। यो उल्लेखनीय अध्ययनको विस्तृत विवरण प्रतिष्ठित नेशनल एकेडेमी अफ साइन्सको प्रकाशनमा प्रकाशित गरिएको छ।