बेइजिङ। वर्षौँदेखि, चीनले आफूलाई हरित प्रविधिको विश्वव्यापी च्याम्पियनको रूपमा प्रस्तुत गर्दै नवीकरणीय ऊर्जा, विद्युतीय सवारी साधन र सौर्य ऊर्जामा ठूलो लगानीको घमन्ड गर्दै आएको छ। तैपनि, यो पर्यावरण-मैत्री अनुहार मुनि एउटा समस्याग्रस्त दुबिधा छ: चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी) को निरन्तर औद्योगिकीकरण, वातावरणीय बेवास्ता र अधिनायकवादी नियन्त्रणले उसले समर्थन गरेको दाबी गरेका आदर्शहरूलाई कमजोर बनाएको छ। आज, चीनको हरित सपनाहरू आफ्नै महत्त्वाकाङ्क्षाको बोझ र विश्वव्यापी आसनको लागि यसको दोहोरो मापदण्डले बढ्दो रूपमा खोक्रो हुँदै गइरहेको छ।

जुलाई २०२५ मा, चीनले नवीकरणीय ऊर्जा खपतको लागि नयाँ प्रान्तीय कोटाहरू प्रस्तुत गर्‍यो, जसले परम्परागत रूपमा स्टिल, सिमेन्ट र पोलिसिलिकन जस्ता उच्च उत्सर्जन उद्योगहरूको लागि क्षेत्रीय लक्ष्यहरू बढायो। सिचुआन, युनान र छिंगहाई जस्ता प्रान्तहरूले अब कम कार्बन स्रोतहरूबाट आफ्नो ऊर्जा मागको ७०% सम्म पूरा गर्नुपर्नेछ।

यद्यपि, यो वृद्धिसँगै नयाँ विद्युत् प्रतिष्ठानहरूमा वृद्धि भएको छ, जसमा २०२५ मा मात्र अनुमानित ३८० गिगावाट सौर्य, १४० गिगावाट हावा र १२० गिगावाट थर्मल (प्रायः कोइला) थपिने अपेक्षा गरिएको छ। नवीकरणीय ऊर्जा खपत दर ९०% भन्दा बढी भएको सरकारी दाबी भए पनि, ग्रिड सीमाहरूले केही पश्चिमी प्रान्तहरूमा वास्तविक प्रयोग सरकारी सीमाभन्दा तल झरेको छ।

यसैबीच, चिनियाँ सरकारले कोइलामा आफ्नो अडान नरम पारेको छ, ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न थर्मल पावर परियोजनाहरूलाई तीव्र पार्ने वाचा गर्दै, यसको हरित कथाको चिन्ताजनक उल्टो चिन्ह लगाउँदै। विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन् कि कोइलामा पुनः लगानी गर्दा नवीकरणीय ऊर्जा विस्तार गर्ने यो दोहोरो-ट्र्याक दृष्टिकोणले चीनको हरित औद्योगिक रणनीतिमा निहित संरचनात्मक कमजोरीहरू र अधिक क्षमता जोखिमहरू उजागर गर्दछ।

चीनको हरित क्रान्ति प्रतिज्ञाका साथ सुरु भयो। २००० देखि २०१० सम्म, वार्षिक हरित लगानी $५० अर्ब र $१०० अर्बको बीचमा थियो। २०२३ सम्म, यो सङ्ख्या $८९० अर्ब पुगेको थियो, जुन विश्वव्यापी जीवाश्म इन्धन लगानीको लगभग बराबर थियो। यो देशले अहिले विश्वको ८०% भन्दा बढी सौर्य प्यानल, ६०% विद्युतीय सवारी साधन र ७५% लिथियम-आयन ब्याट्री उत्पादन गर्छ। यी तथ्याङ्कहरूले मात्र नभई रणनीतिक उद्देश्य पनि प्रतिबिम्बित गर्छन्: विश्वव्यापी हरित आपूर्ति शृङ्खलामा प्रभुत्व जमाउने र भूराजनीतिक फाइदाको लागि पश्चिमी डिकार्बोनाइजेशन प्रयासहरूको शोषण गर्ने।

तर यो द्रुत वृद्धि मूल्य चुकाउनु परेको छ। हरित प्रविधिको लागि चीनको बलियो जोडले अत्यधिक उत्पादन निम्त्याएको छ, जसले पश्चिमसँग व्यापार तनाव बढाएको छ। अमेरिका र ईयूले बेइजिङलाई अनुदानित, सस्तो, कृत्रिम उत्पादनहरूले विश्वव्यापी बजार भरिएको, विदेशी प्रतिस्पर्धीहरूलाई कमजोर बनाएको र निष्पक्ष प्रतिस्पर्धामा बाधा पुर्‍याएको आरोप लगाएका छन्। विश्लेषकहरूले हालै चेतावनी दिएका छन् कि चीनको अत्यधिक क्षमताले अमेरिकी रोजगारी र उद्योगहरूलाई खतरामा पारेको छ, जसले गर्दा उच्च शुल्क र कडा व्यापार नियमहरूको छलफल भएको छ।

यसको हरित बयानको बाबजुद, चीन भारी उद्योगमा धेरै निर्भर छ। स्टिल, सिमेन्ट र कोइलाले यसको आर्थिक परिदृश्यमा प्रभुत्व जमाउँछ। २०२४ मा, स्वच्छ उत्पादनले चीनको बिजुली माग वृद्धिको ८४% पूरा गर्नेछ, तैपनि जीवाश्म इन्धनको प्रयोग कायमै छ, विशेष गरी निर्माण र यातायात जस्ता क्षेत्रहरूमा। आर्थिक मन्दीको डरले प्रदूषणकारी उद्योगहरूलाई कम गर्न सीसीपीले बारम्बार अस्वीकार गर्नुले वृद्धि र दिगोपन बीचको आधारभूत तनावलाई उजागर गर्दछ।

यसबाहेक, चीनको सहरी विस्तार हरियो ठाउँको मूल्यमा आएको छ। पूर्वाधारका लागि वनहरू फँडानी गरिँदै छ, कारखानाहरूका लागि सिमसारहरू सुकाइँदै छ, र ग्रामीण क्षेत्रहरूलाई ठूला औद्योगिक क्षेत्रहरूमा रूपान्तरण गरिँदै छ। दिगो जीवनयापनको मोडेलको रूपमा चिनिने "१५-मिनेट सहर" अवधारणा वातावरणीय सद्भावको बारेमा कम र निगरानी र नियन्त्रणको बारेमा बढी छ। सांघाईमा, यो सहरी योजनाले नागरिकहरूलाई कडा निगरानी गरिएका क्षेत्रहरूमा बस्न सुनिश्चित गर्दछ, कारको प्रयोग घटाउँछ तर सरकारी निगरानी बढाउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा, चीनले आफूलाई जलवायु नेताको रूपमा प्रस्तुत गर्दछ। सी जिनपिङले बारम्बार "विश्वव्यापी डिकार्बोनाइजेसन" को कुरा गर्छन् र चिनियाँ कूटनीतिज्ञहरूले स्वच्छ ऊर्जालाई अगाडि बढाउनमा आफ्नो देशको भूमिकाको प्रशंसा गर्छन्। तैपनि, यो कथाले अँध्यारो सत्यलाई लुकाउँछ। घरमा, सीसीपीले सहरी योजनामा ​​निगरानी प्रणालीहरू सम्मिलित गर्ने, आवागमन प्रतिबन्धित गर्ने, र वातावरणीय प्रगतिको आडमा डेटालाई हतियार बनाउने सहित अधिनायकवादी नियन्त्रणको लागि हरियो प्रविधिलाई उपकरणको रूपमा प्रयोग गर्दछ।

चीनको हरियो कूटनीति पनि उत्तिकै दोहोरो छ। पश्चिममा सौर्य प्यानल र ईभीहरू निर्यात गर्दा, यसले एसिया र अफ्रिकामा कोइला प्लान्टहरूलाई वित्त पोषण गर्न जारी राखेको छ। यसको बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ, जसलाई प्रायः विकास कार्यक्रमको रूपमा हेरिन्छ, ले उदीयमान अर्थतन्त्रहरूमा दर्जनौँ जीवाश्म इन्धन परियोजनाहरूलाई वित्त पोषण गरेको छ। यो दोहोरो दृष्टिकोण - घरमा हरियो, विदेशमा कालो - ले विश्वव्यापी जलवायु प्रयासहरूलाई कमजोर बनाउँछ र सीसीपीको वास्तविक प्राथमिकताहरू उजागर गर्दछ: प्रभाव, नियन्त्रण, र नाफा।

अमेरिकी जलवायु नीतिमा हालैका विकासहरूले चीनको हरित जगलाई अझ हल्लाएको छ। ऊर्जा विभागको जुलाई २०२५ को प्रतिवेदनले आक्रामक कार्बन न्यूनीकरणको आर्थिक औचित्यमाथि प्रश्न उठाएको छ, जसमा भनिएको छ कि सिओटू होइन, पानीको वाष्प, हरित गृह ग्यासहरूमा सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ता हो। यी निष्कर्षहरूले ईपीएको २००९ को अलार्मिस्ट रिपोर्टको विरोध गर्दछ।

तिनीहरूले सौर्य ऊर्जा क्षेत्रको वैज्ञानिक आधारलाई चुनौती दिन्छन्, जसले हरित प्रविधिको लागि सङ्घीय अनुदानलाई आधार दिन्छ।

यदि यी नियमहरू खारेज गरियो भने, चीनको हरित निर्यातको माग घट्न सक्छ। पहिले नै, दबाबका सङ्केतहरू देखिन थालेका छन्। अगस्टमा, रोयटर्सले रिपोर्ट गरेको थियो कि चीनका ठूला सौर्य कम्पनीहरूले आफ्नो कार्य बलको लगभग एक तिहाइलाई कामबाट निकालेका छन्, जुन अत्यधिक क्षमता र घट्दो विश्वव्यापी मागको स्पष्ट सङ्केत हो। हरित प्रविधिको लागि पश्चिमी समर्थनमा सीसीपीको बाजी अदूरदर्शी साबित हुन सक्छ।

चीनको हरित सपना कहिल्यै पनि वातावरणको बारेमा मात्र थिएन; यो शक्तिलाई सुदृढ गर्ने, प्रभाव विस्तार गर्ने र विश्वव्यापी व्यापारलाई पुनः आकार दिने जानाजानी रणनीति थियो। देशले स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनमा ठूलो प्रगति गरेको भए पनि, पारिस्थितिक संरक्षणसँग औद्योगिक वृद्धिलाई सन्तुलनमा राख्न असफल भएको र विश्वभर यसको दोहोरोपनले यसको विश्वसनीयतालाई खस्काएको छ।

पश्चिमी देशहरूले जलवायु नीति पछाडिको विज्ञानको पुनर्मुल्याङ्कन र आफ्नो अनुदानको पुनर्मुल्याङ्कन गर्दा, चीनले हिसाबकिताबको सामना गरिरहेको छ। यसले बनाएको हरित साम्राज्य चाँडै नै खरीददारहरू बिना, साथीहरू बिना, र पहिले घमन्ड गरेको वातावरणीय अखण्डता बिना हुन सक्छ।