काठमाडौँ। करिब ८० वर्षअघि चिनियाँ नेता माओत्सेतुङले अमेरिकालाई मनोबल बढाउन ‘कागजी बाघ’ भनेका थिए। अहिले, अमेरिकी पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यही शब्द प्रयोग गरेर रूसमाथि व्यङ्ग्य गरेपछि अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा यो वाक्यांश पुनः चर्चाको शिखरमा पुगेको छ।

सेप्टेम्बर २३ मा ट्रुथ सोसल मा पोस्ट गर्दै ट्रम्पले रूसको सैन्य क्षमतालाई व्यङ्ग्य गर्दै त्यसलाई ‘कागजी बाघ’ भनेका थिए। यस टिप्पणीले क्रेमलिनलाई आक्रोशित बनायो। ट्रम्पले मङ्गलबार अमेरिकी सेना अधिकारीहरूलाई सम्बोधन गर्दा पुनः प्रश्न उठाए, “तपाईं चार वर्षदेखि लडिरहनुभएको युद्ध एक हप्तामै सकिनुपर्ने हो — के तपाईं कागजी बाघ हुनुहुन्छ?”

यसको जवाफ बिहीबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले फर्काए। पुटिनले भने, “हामी नाटोको सम्पूर्ण शक्ति विरुद्ध लडिरहेका छौँ र अघि बढिरहेका छौँ। हामी आत्मविश्वासी छौँ। यदि हामी कागजी बाघ हौँ भने, जानुस् र त्यसैसँग व्यवहार गर्नुहोस्।”

यो शब्दको प्रयोगले चिनियाँ क्रान्तिकारी इतिहासको चिरपरिचित नारालाई पुनर्जीवन दिएको छ। एसिया सोसाइटीका वरिष्ठ विश्लेषक जोन डेलुरी ले ट्रम्पले माओको मनपर्ने अभिव्यक्ति उधारो लिएर रूसमाथि प्रहार गर्दा आफूलाई हाँसो लागेको बताए।

माओले सन् १९४६ मा अमेरिकी पत्रकार अन्ना लुइस स्ट्रङ लाई दिएको अन्तर्वार्तामा अमेरिकी एटम बमलाई 'कागजी बाघ' भनेका थिए। उनका अनुसार, अमेरिकाले शक्तिको ढोङ गर्छ तर वास्तवमा त्यो कमजोर छ। चिनियाँ प्रचार साहित्यमा यो शब्दले साम्राज्यवादी पश्चिम, विशेषतः अमेरिकालाई जनाउँथ्यो। माओले बारम्बार भनेका थिए, “सबै प्रतिक्रियावादीहरू कागजी बाघ हुन्।”

सन् १९७० को दशकमा अमेरिका–चीन सम्बन्ध सुधार भएपछि यो नारा कम प्रयोगमा आएको थियो। तर पछिल्लो समय द्विपक्षीय सम्बन्ध चिसिएसँगै चीनको विदेश मन्त्रालयले पनि अमेरिकाको नीतिको आलोचना गर्न यही वाक्यांश प्रयोग गर्न थालेको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, अहिले अमेरिका र रूसले एकअर्कालाई ‘कागजी बाघ’ भनिरहेको बेला यो शक्ति सन्तुलनको नयाँ यथार्थ झल्काउने सङ्केत हो, जसलाई चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ चुपचाप हेरेर बसिरहेका छन्।