ताश्कन्द। उज्बेकिस्तानमा चीन विरोधी भावना बढ्दै गइरहेको छ किनकि मानिसहरूलाई डर छ कि चिनियाँ लगानीले भूमि, जीविकोपार्जन र सार्वभौमसत्ता गुमाउन सक्छ। चीनको बढ्दो आर्थिक उपस्थितिले बाह्य ऋण, स्थानीय व्यवसाय, आर्थिक निर्भरता र उज्बेकिस्तान संस्कृतिको संरक्षणको बारेमा गहिरो चिन्ता बढाएको छ। धेरै किसानहरूले चिनियाँ परियोजनाहरूका कारण पहिले नै आफ्नो जग्गा गुमाएका छन्, जबकि अरू ऋणको पासोमा पर्न र त्यसपछि सार्वभौमसत्ता गुमाउने डर छ।

चीनले उज्बेकिस्तानलाई कसरी कब्जा गरिरहेको छ भन्ने बारेमा सामाजिक सञ्जालमा तातो बहस र तर्कहरू चलिरहेका छन्। सामाजिक सञ्जालका प्रभावकार फजलिद्दीन शाहोबिद्दीनले चीनको आलोचनात्मक पोस्ट साझा गरे, जुन २७ लाखभन्दा बढी पटक हेरिएको छ र १४,००० भन्दा बढी टिप्पणीहरू प्राप्त भएको छ। उनले भने, "चीनले उज्बेकिस्तान किनिरहेको छ।" ताश्कन्दको वेस्टमिन्स्टर इन्टरनेशनल युनिभर्सिटीमा नीति अनुसन्धान र आउटरिच केन्द्रका निर्देशक बेकजोद जाकिरोभले भने कि हालैका हप्ताहरूमा उज्बेकिस्तानमा चीन विरोधी भावना उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ, विशेष गरी सामाजिक सञ्जालमा। "चिनियाँ लगानीको प्रभावको बारेमा केही मानिसहरू चिन्तित छन्, किनभने यसले आर्थिक सार्वभौमिकता र सांस्कृतिक पहिचानलाई हानि पुर्‍याउन सक्छ भन्ने डर छ," जाकिरोभले भने।

धेरै उज्बेकहरूले आफ्नो देशमा बसोबास गर्ने चिनियाँहरू, स्थानीय कानूनलाई बेवास्ता गर्ने र गैर कानुनी गतिविधिहरूमा संलग्न भएकोमा असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्। किसानहरूले दाबी गरे कि उनीहरूलाई राज्य-समर्थित विकासको आडमा आफ्नो उर्वर भूमि चिनियाँ व्यवसायहरूलाई हस्तान्तरण गर्न बाध्य पारिएको थियो। उनीहरूले भने कि बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) विस्तारको लागि ठूलो मात्रामा जग्गा प्राप्त गर्ने चिनियाँ योजनाको विरोध गरेकोमा उनीहरूलाई धम्की दिइएको थियो। "यस्तो देखिन्छ कि चिनियाँहरूलाई मेरो जग्गा धेरै मन पर्छ; तिनीहरू अन्य किसानहरूबाट पनि जग्गा खोस्न चाहन्छन्। हामीलाई सबैभन्दा बढी चिन्ताको विषय के हो भने तिनीहरूले पछि हाम्रो देश कब्जा गर्न सक्छन् र हामीलाई पनि सिनजियाङमा उइघुरहरूलाई जस्तै गर्न सक्छन्," एन्डिजान क्षेत्रका एक किसानले भने।

किसानहरूलाई आफ्नो जग्गा चिनियाँ कम्पनीहरूलाई दिन धम्की दिइएका भिडियोहरू सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेका छन्, जसले बेइजिङ विरुद्ध चर्को बहस र आक्रोश निम्त्याइरहेको छ। यस वर्ष, चिनियाँ कम्पनीहरूलाई जग्गा दिन उज्बेकिस्तानका किसानहरूबाट १,८०० हेक्टर जमिन जबरजस्ती खोसिएको थियो। २०२४ मा, किसानहरूबाट २,२०० हेक्टर उर्वर जमिन अधिग्रहण गरिएको थियो र चिनियाँ निजी उद्यम तियान ये प्लास्टिकलाई दिइएको थियो। एक किसानले भने, "चिनियाँहरूलाई जग्गा हस्तान्तरण गरिएको कारणले गर्दा, हाम्रो क्षेत्रका धेरै परिवारहरू बेरोजगार भएका छन् र आफ्नो आम्दानीको एक मात्र स्रोत गुमाएका छन्। हामीलाई सबैभन्दा चिन्ताको विषय के छ भने उनीहरूले पछि हाम्रो देश कब्जा गर्न सक्छन् र हामीलाई सिनजियाङका उइगरहरू जस्तै व्यवहार गर्न सक्छन्।"

काजाकिस्तान-आधारित थिंक ट्याङ्क, सेन्ट्रल एसिया ब्यारोमिटरद्वारा गरिएको सर्वेक्षण अनुसार, चीनप्रति अनुकूल व्यक्तिहरूको सङ्ख्या २०१७ मा ७३ प्रतिशतबाट घटेर २०२१ मा ४४ प्रतिशतमा झरेको छ। यस अवधिमा चीनप्रति प्रतिकूल व्यक्तिहरूको सङ्ख्या पनि बढेको छ, २०१७ मा छ प्रतिशतबाट २०२१ मा ३३ प्रतिशतमा पुगेको छ। चीन विरोधी भावना बिस्तारै बढेको छ। पछिल्लो सेन्ट्रल एसिया ब्यारोमिटर सर्वेक्षण अनुसार, "२०२२ को शरद ऋतुदेखि, उज्बेकिस्तानमा जग्गा अधिग्रहणको डर बढेको छ, र ७५ प्रतिशतभन्दा बढी उत्तरदाताहरू अब चिनियाँ जग्गा खरिदको बारेमा चिन्तित छन्।"

चीनले पहिले नै उज्बेकिस्तानको ऊर्जा क्षेत्रमा प्रवेश गरिसकेको छ, चिनियाँ कम्पनीहरूले सौर्य, बायोमास र वायु ऊर्जा उत्पादन परियोजनाहरूमा पर्याप्त लगानी गरिरहेका छन्। अब, चीनले उज्बेकिस्तानमा तामा र चाँदी खानी र प्रशोधन व्यवसायको सम्भावनाको खोजी गरिरहेको छ, जसले गर्दा चिनियाँ कामदारहरूको आगमन बढेको छ। नजरबायेभ विश्वविद्यालयकी सहायक प्राध्यापक जेसिका नेफीले भनिन्, "उज्बेकिस्तानले चिनियाँ कामदारहरूलाई देशमा चिनियाँ लगानी परियोजनाहरूमा काम गर्न आउने कुराको बढ्दो विरोध गरिरहेको छ। चिनियाँ प्रविधिको केही अस्वीकृति पनि देखिएको छ। चिनियाँ प्रविधिको यो अविश्वास सुरक्षा चिन्तासँग पनि जोडिएको हुन सक्छ।"

विगत पाँच वर्ष (२०१९-२०२४) मा, उज्बेकिस्तानमा चीनको प्रत्यक्ष लगानी लगभग पाँच गुणा बढेर लगभग १३ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको छ, जसले सुधारिएको पूर्वाधार, थप रोजगारी र प्राविधिक पहुँचको वाचा गरेको छ। मध्य एसिया ब्यारोमिटरकी अनुसन्धान फेलो एलिजाबेथ वुड्सले भनिन् कि प्रमुख ऋणदातामा अत्यधिक निर्भरताको नीति अपनाउने जोखिम एक प्रमुख चिन्ताको विषय हो, जसले चीनलाई आफ्नो हित पूरा गर्न वित्तीय र आर्थिक हेरफेरको सहारा लिन अनुमति दिन्छ। उनले भनिन्, "चीनमाथि आर्थिक निर्भरता उज्बेकिस्तानको अन्तर्राष्ट्रिय तटस्थता र कुनै पनि बाह्य क्षेत्रीय खेलाडीप्रति शङ्का गर्ने ऐतिहासिक नीतिको पूर्ण विपरीत छ।"

राजनीतिक विश्लेषक नार्गिजा मुरातालिभाले भनिन् कि ऋणमा सजिलो पहुँचले "आर्थिक पासो" निम्त्याउँछ, ताजिकिस्तानलाई उद्धृत गर्दै, जसले २०११ मा ऋण राहतको बदलामा चीनलाई १,१०० वर्ग किलोमिटर जग्गा सुम्पनु परेको थियो। अब, बाँकी रहेको चिनियाँ ऋणको कुल रकम लगभग ३.८ अर्ब अमेरिकी डलर छ। मुरातालिभाले भनिन्, "क्षेत्रका सबै देशहरूका लागि चिनियाँ ऋणको सामान्य विशेषताहरू ऋण प्राप्त गर्न सजिलो, तिनीहरूको कठिन भुक्तानी, साथै प्रक्रियाहरूको पारदर्शिता र विशिष्ट सर्तहरू हुन्।"