काठमाडौँ। ट्रम्प प्रशासनले अमेरिकी विदेशी सहायता समाप्त गरेका कारण सन् २०३० सम्ममा विश्वका १ करोड ४० लाखभन्दा बढी कमजोर मानिसको मृत्यु हुनसक्ने एक नयाँ अनुसन्धानले प्रक्षेपण गरेको छ। प्रतिष्ठित ल्यान्सेट जर्नलमा प्रकाशित यो अध्ययनले तीमध्ये एक तिहाइ ५ वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्यु हुने उल्लेख गरेको छ। यो अध्ययन यस हप्ता स्पेनमा संयुक्त राष्ट्रसंघको सम्मेलनमा दाता राष्ट्रहरू र व्यापारिक नेताहरू भेला हुँदा सहायता क्षेत्रलाई बलियो बनाउने आशामा प्रकाशित भएको हो।

अमेरिकी एजेन्सी फर इन्टरनेसनल डेभलपमेन्ट (युएसएड) ले जनवरीमा डोनाल्ड ट्रम्प ह्वाइट हाउसमा फर्कनु अघिसम्म विश्वव्यापी मानवीय कोषको ४० प्रतिशतभन्दा बढी सहयोग गर्दै आएको थियो। दुई हप्तापछि ट्रम्पका तत्कालीन निकट सल्लाहकार र संसारका धनी व्यक्ति एलन मस्कले एजेन्सीलाई 'काठ काट्ने मेसिनमा हालेको' भनेर टिप्पणी गरेका थिए।

बार्सिलोना इन्स्टिच्युट फर ग्लोबल हेल्थ (आइएसग्लोबल) का अनुसन्धानकर्ता तथा अध्ययनका सह-लेखक डेभिडे रसेलाले कोष कटौतीले 'जोखिममा रहेका जनसंख्याहरूको स्वास्थ्यमा दुई दशकको प्रगतिलाई अचानक रोक्ने र उल्ट्याउने जोखिम छ' भनी चेतावनी दिए। "धेरै निम्न र मध्यम आयका देशहरूका लागि यसको परिणामले हुने आघात विश्वव्यापी महामारी वा ठूलो सशस्त्र द्वन्द्वको मापदण्डसँग तुलना गर्न सकिन्छ," उनले विज्ञप्तिमा भने।

१३३ राष्ट्रको तथ्याङ्कलाई फर्केर हेर्दा, अनुसन्धानकर्ताहरूको अन्तर्राष्ट्रिय टोलीले युएसएड कोषले सन् २००१ देखि २०२१ सम्म विकासशील देशहरूमा ९ करोड १८ लाखको मृत्यु रोकेको अनुमान गरेको छ। यो संख्या इतिहासको सबैभन्दा घातक द्वन्द्व, दोस्रो विश्वयुद्धमा मर्ने अनुमानित संख्याभन्दा बढी हो।

शोधकर्ताहरूले यस वर्षको सुरुमा अमेरिकी सरकारले घोषणा गरेको ८३ प्रतिशत कोष कटौतीले मृत्युदरलाई कसरी असर गर्न सक्छ भनेर प्रक्षेपण गर्न मोडलिङ पनि प्रयोग गरे। कटौतीले सन् २०३० सम्ममा १ करोड ४० लाखभन्दा बढीको मृत्यु हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ। उक्त संख्यामा ५ वर्षमुनिका ४५ लाखभन्दा बढी बालबालिका थिए, अर्थात् एक वर्षमा करिब ७ लाख बालबालिकाको मृत्यु।

युएसएडद्वारा समर्थित कार्यक्रमहरू सबै कारणबाट हुने मृत्युको १५ प्रतिशत कमीसँग जोडिएको शोधकर्ताहरूले निर्धारण गरेका छन्। ५ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि मृत्युको गिरावट दुई गुणा तीव्र (३२ प्रतिशत) थियो।

रोगबाट हुने रोकथाम योग्य मृत्युलाई रोक्न युएसएड कोष विशेष गरी प्रभावकारी भएको पाइएको थियो। युएसएडको उच्च स्तरको सहायता पाउने देशहरूमा कम वा कुनै सहायता नपाउने देशहरूको तुलनामा एचआईभी/एड्सबाट हुने मृत्यु ६५ प्रतिशत कम थियो भनेर अध्ययनले पत्ता लगाएको छ। मलेरिया र उपेक्षित उष्णकटिबन्धीय रोगहरूबाट हुने मृत्युहरू पनि समान रूपमा आधामा कटौती भएको थियो।

मोजाम्बिकको म्यानहिका हेल्थ रिसर्च सेन्टरका अध्ययनका सह-लेखक फ्रान्सिस्को साउटले युएसएडले एचआईभी, मलेरिया र क्षयरोग जस्ता रोगहरूसँग लड्न कसरी मद्दत गर्यो भनेर जमिनमा देखेको बताए। "अहिले यो सहायता कटौतीले जीवनलाई मात्र जोखिममा राख्दैन – यसले निर्माण गर्न दशकौँ लागेको महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारलाई पनि कमजोर बनाउँछ," उनले जोड दिए।

बोस्टन विश्वविद्यालयका रोग मोडलर ब्रुक निकोल्सले सञ्चालन गरेको भर्खरै अपडेट गरिएको ट्र्याकरले अमेरिकी सहायता कटौतीको परिणामस्वरूप पहिले नै लगभग १ लाख ८ हजार वयस्क र २ लाख २४ हजारभन्दा बढी बालबालिकाको मृत्यु भएको अनुमान गरेको छ। ट्र्याकरका अनुसार यसले प्रत्येक घण्टामा ८८ जनाको मृत्यु हुने गर्छ।

युएसएड बन्द भएपछि फ्रान्स, जर्मनी र बेलायत लगायत अन्य धेरै प्रमुख दाताले आफ्नो विदेशी सहायता बजेट घटाउने योजना घोषणा गर्दै त्यसको पछि लागे। "यी सहायता कटौतीले विशेष गरी युरोपेली संघ (इयु) मा आगामी वर्षहरूमा अझ बढी मृत्युहरू निम्त्याउन सक्छ," आइएसग्लोबलको अध्ययन सह-लेखक क्याटरिना मोन्टीले भनिन्।

तर, डरलाग्दो प्रक्षेपणहरू हालको प्रतिज्ञा गरिएको सहायताको मात्रामा आधारित छन् भन्दै अनुसन्धानकर्ताहरूले जोड दिए कि स्थिति परिवर्तन भएमा यो तुरुन्तै घट्न सक्छ। एक दशकमा सबैभन्दा ठूलो सहायता सम्मेलनका लागि यस हप्ता स्पेनी सहर सेभिलमा दर्जनौँ विश्व नेताहरू भेला भइरहेका छन्, तर संयुक्त राज्य अमेरिका भने उपस्थित हुनेछैन। "अहिले कम गर्ने होइन, बढाउने समय हो," रसेलाले भने।

आफ्नो सहायता कटौती हुनुअघि युएसएडले सम्पूर्ण अमेरिकी संघीय खर्चको ०.३ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्थ्यो। "अमेरिकी नागरिकहरूले युएसएडमा प्रतिदिन लगभग १७ सेन्ट, अर्थात् प्रतिवर्ष करिब ६४ डलर योगदान गर्छन्," लस एन्जलसको क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका अध्ययनका सह-लेखक जेम्स म्याकिन्कोले भने, "मलाई लाग्छ कि लाखौँको ज्यान बचाउन यति सानो योगदान कति प्रभावकारी हुनसक्छ भन्ने थाहा भएमा अधिकांश अमेरिकीले युएसएडको निरन्तर कोषलाई समर्थन गर्नेछन्।"