ओटावा। चीन र क्यानडा बीचको चिसो सम्बन्धमा कुनै सुधार भएको छैन। बरु, व्यापार विवाद, कृषि शुल्क र ताइवान द्वन्द्व जस्ता मुद्दाहरूले गर्दा तिनीहरू झनै खराब भएका छन्। यद्यपि, चीनले हालै चार क्यानेडियाली नागरिकलाई मृत्युदण्ड दिएको घटनाले तनावलाई अभूतपूर्व स्तरमा पुर्याएको छ। यसले क्यानडाका उच्च-स्तरीय रणनीतिकारहरूका साथै जनभावनालाई पनि स्तब्ध बनायो।
धेरैले मृत्युदण्डलाई राजनीतिक रूपमा प्रेरित कदमको रूपमा हेरे तापनि उचित प्रक्रिया र मानवअधिकार उल्लङ्घनमाथि गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरिएको थियो। "चिनियाँ अधिकारीहरूले क्यानाडाली नागरिकहरूलाई दिएका यी स्तब्ध पार्ने र अमानवीय सजायहरू क्यानडाका लागि चेतावनीको रूपमा काम गर्नुपर्छ," एम्नेस्टी इन्टरनेशनल क्यानडाकी महासचिव केटी निभ्याबन्दीले भनिन्।
सांसद, रणनीतिकार र विज्ञहरूले चिनियाँ कार्यलाई "बलियो सङ्केत" को रूपमा हेरे कि चीनको क्यानडासँग सम्बन्ध सुधार गर्ने कुनै मनसाय छैन। क्यानेडाली सांसद माइकल चोङले भने, "छोटो अवधिमा क्यानेडाली नागरिकहरूलाई मृत्युदण्ड दिइनु अभूतपूर्व थियो र यसले बेइजिङको क्यानडासँग सम्बन्ध सुधार गर्ने कुनै मनसाय नभएको स्पष्ट सङ्केत गर्छ।" यद्यपि, चीनले दुई देशबीचको द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधार गर्ने हो भने क्यानडाले मृत्युदण्डको न्यायिक निर्णयको सम्मान गर्नुपर्ने माग गरेको छ।
बेइजिङद्वारा एक पटक हिरासतमा रहेका माइकल कोभ्रिगले भने कि चिनियाँ कथनलाई "खाली प्रचार" को रूपमा हेर्नु पर्छ र मृत्युदण्डले "मानव जीवन र मानव अधिकारको लागि स्पष्ट उपेक्षा र अन्य देशहरूको विचारहरूप्रति उदासीनता दुवैलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। चिनियाँ सरकार द्विपक्षीय सम्बन्ध सुधार गर्न इमानदारीपूर्वक इच्छुक छैन," उनले भने। क्यानडाको एसिया प्यासिफिक फाउन्डेसनकी अनुसन्धान तथा रणनीतिकी उपाध्यक्ष वीणा नाडजिबुल्लाले मृत्युदण्ड "गहिरो चिन्ताजनक" घटना भएको बताइन् जसले सम्बन्धलाई अझ खराब बनाउनेछ। "वर्तमान वातावरणमा चीनले क्यानडासँग सम्बन्ध बलियो बनाउन चाहन्छ भन्ने आशा गर्नेहरूका लागि यसले वास्तवमा त्यस्तो होइन भनेर देखाउँछ। यो द्विपक्षीय सम्बन्धमा स्पष्ट र चिन्ताजनक विकास हो," उनले भने।
यस वर्षको मार्चमा चीनले क्यानेडियन क्यानोला तेल, तेलकेक र मटर आयातमा १०० प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गर्यो। साथै जलीय उत्पादन र सुँगुरको मासुमा २५ प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गर्यो। क्यानडा सरकारले चीनसँगको व्यापार विवादप्रति चिन्ता व्यक्त गरेको छ। "एसियामा त्यस्ता साझेदारहरू छन् जससँग हामी गहिरो सम्बन्ध निर्माण गर्न सक्छौँ। तर हाम्रा मूल्यमान्यताहरू साझा गर्ने एसियाका साझेदारहरूमा चीन समावेश छैन," क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले भने।
ओटावाले बेइजिङको निर्णयबाट "गहिरो निराश" भएको बताएको छ। जसले चीनमा क्यानेडियाली किसान, व्यवसाय र उपभोक्ताहरूलाई हानि पुर्याएको छ। क्यानडाले विश्व व्यापार सङ्गठन (डब्ल्यूटीओ) मा चीन विरुद्ध उजुरी दर्ता गरेको छ। रोचक कुरा के छ भने, चीनले २०२४ मा क्यानडाको व्यापारिक अभ्यासहरू विरुद्ध डब्ल्यूटीओमा सम्पर्क गरेको थियो र क्यानाडाली रेपसीड उत्पादनहरूको आयातमा एन्टी-डम्पिङ अनुसन्धान सुरु गरेको थियो।
अब पछिल्लो चिनियाँ कर र शुल्कले परिस्थितिलाई झनै खराब बनाएको छ। क्यानडाकी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मन्त्री मेरी एनजीले चीनले लगाएको "अनुचित शुल्क" लगाएको आरोप अत्यन्तै निराशाजनक भएको बताइन्। "क्यानाडाले चीनको अनुसन्धानको आधार स्वीकार गर्दैन, न त यसको निष्कर्ष," उनले भने। पछिल्लो भन्सार र शुल्क लागू गर्दा चीनले पनि कडा शब्दहरू प्रयोग गर्यो। "चीनले क्यानडालाई तुरुन्तै आफ्नो गलत आचरण सच्याउन, प्रतिबन्धात्मक उपायहरू हटाउन र प्रतिकूल प्रभावहरू हटाउन आग्रह गर्दछ," चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले भन्यो।
चीनले आफ्नो घरेलु कार निर्माताहरूलाई अनुचित फाइदा पुर्याउने आफ्नो ईभी उद्योगलाई अनुदान दिएको आरोप लगाउँदै क्यानडाले चिनियाँ निर्मित विद्युतीय कारहरूमा १०० प्रतिशत कर लगाएको थियो। यो निर्णय क्यानडाको लामो समयदेखिको कूटनीतिक सावधानीको परम्परा विपरीत थियो किनकि ओटावाले विश्व व्यापार सङ्गठनमा जानुको सट्टा चीनले अनुचित व्यापार अभ्यासको रूपमा हेरेको विरुद्ध प्रत्यक्ष कारबाही गर्ने छनौट गर्यो।
अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा व्यापार वकिल बर्नार्ड कोलासले क्यानडाको निर्णयले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्बन्धमा परिवर्तन आएको बताए। जसले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई थप तनावपूर्ण बनाउने बताए। "सम्भावित परिणामहरू अटोमोटिभ क्षेत्रमा मात्र सीमित छैनन्। चीनले क्यानाडाली क्यानोला बीउको निर्यातमा एन्टी-डम्पिङ अनुसन्धान सुरु गरिसकेको छ। यो कार्यले क्यानडा र चीन बीचको आर्थिक सम्बन्धलाई अझ बिग्रन सक्छ," ओन्टारियो-आधारित सेन्टर फर इन्टरनेशनल गभर्नेन्स इनोभेसनका वरिष्ठ फेलो कोलासले भने।
भूराजनीतिक मुद्दाहरूमा द्वन्द्वले पनि दुई देशहरू बीच बढ्दो भिन्नतामा योगदान पुर्याइरहेको छ। यस वर्षको सुरुमा, चीनले ताइवान जलडमरूबाट गुज्रिरहेको क्यानेडियाली युद्धपोतको निन्दा गरेको थियो। चिनियाँ सेनाले क्यानेडियाली कार्यहरूले जलडमरूमा "जानाजानी समस्या निम्त्याएको" बताएको छ। क्यानडाले चिनियाँ सेनाले गर्ने सैन्य अभ्यासप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेको छ। जसलाई ताइवानको मुख्य भूमि चीनमा विलयको सन्दर्भमा हेरिएको छ।
बेइजिङले क्यानाडाली नीति निर्माताहरूले व्यापारिक अवसरहरू अन्वेषण गर्न ताइवान भ्रमण गरेकोमा पनि आपत्ति जनाएको छ र "जबरजस्ती उपायहरू" लिने धम्की दिएको छ। क्यानडाले यसलाई बेवास्ता गर्यो। "सांसदहरूको भ्रमणलाई पूर्व-अर्डरको रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन" "यो तनाव बढाउने वा आक्रामक सैन्य र आर्थिक कारबाही गर्ने तरिका हो," विदेश मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने।
