न्यूयोर्क। अप्रिल ३, २०२५ मा, विश्वव्यापी मूल्याङ्कन एजेन्सी फिच मूल्याङ्कनले चीनको दीर्घकालीन विदेशी मुद्रा जारी कर्ता पूर्वनिर्धारित मूल्याङ्कन (आईडीआर) लाई 'ए+' बाट 'ए' मा डाउनग्रेड गरेको छ। अमेरिकाले सबै चिनियाँ सामानहरूमा १०% कर लगाएको केही समयपछि यो घटना भएको हो। जसले व्यापार तनाव बढाएको छ र आर्थिक दृष्टिकोणमा दबाब सिर्जना गरेको छ।
आर्थिक मन्दी, पारस्परिक भन्सार महसुलका साथै सुस्त घरेलु माग र विदेशी बजारहरूमा पहुँचको कमीको बीचमा सरकारी घाटा २०२४ मा ६.५% बाट बढेर २०२५ मा जिडिपी को ८.४% पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। जसले निरन्तर वित्तीय दबाबलाई सङ्केत गर्दछ। जबकि, डिसेम्बर २०२४ मा आयोजित पोलिटब्युरो बैठक र केन्द्रीय आर्थिक कार्य सम्मेलन (सीईडब्ल्यूसी)मा, चीनले बजेट घाटालाई जिडिपीको ४% मा पुर्यायो। जुन अहिलेसम्मकै उच्च हो। जबकि ५% को वृद्धि लक्ष्य कायम राख्यो।
फिचको अनुमान छ कि चीनको सरकारी ऋण-जिडिपी अनुपात २०२४ मा ६०.९% बाट बढेर २०२६ सम्ममा ७४.२% हुनेछ। जसले देशको वित्तीय स्वास्थ्यको बारेमा चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। फिचले ३८ चिनियाँ केन्द्रीय-सरकारको स्वामित्वमा रहेका निगम र सहायक कम्पनीहरू र २० चिनियाँ सार्वजनिक वित्त सरकार-सम्बन्धित संस्थाहरू (जीआरई) को मूल्याङ्कन घटाएको छ।
चिनियाँ अर्थतन्त्रमा आएको मन्दीको लागि धेरै कारकहरू जिम्मेवार छन्। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण झट्का भनेको पहिले चीनको विकासको आधार स्तम्भ रहेको घरजग्गा क्षेत्रमा लामो समयदेखि चलिरहेको सङ्कट हो। एभरग्रान्ड र कन्ट्री गार्डेन जस्ता प्रमुख घरजग्गा फर्महरूको ऋण चुक्ता र पतनको प्रतीक सम्पत्तिको फोका फुट्दा व्यापक अर्थतन्त्रमा तरङ्ग प्रभाव पर्यो। रोजगारी, स्थानीय सरकारको राजस्व र वित्तीय संस्थाहरूमा असर पर्यो।
यो मन्दीलाई निरन्तर कमजोर घरेलु खपतले अझ बढाएको छ। कोभिड-युगका प्रतिबन्धहरू हटाइए पनि उपभोक्ता खर्च महामारी अघिको स्तरमा फर्किएको छैन। यसले आर्थिक दृष्टिकोणमा घरपरिवारको विश्वासमा गहिरो गिरावट आएको प्रतिबिम्बित गर्दछ। धेरै घरपरिवारहरूले खर्च गर्नुको सट्टा बचत गर्न रुचाउँछन् - यो रोजगारी, आम्दानी र पुनर्प्राप्तिको स्थायित्वको बारेमा अन्तर्निहित असुरक्षाको सङ्केत हो।
बाह्य रूपमा, चीनले भूराजनीतिक र आर्थिक चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ। अमेरिका-चीन व्यापार युद्ध, जसमा लगातार कर, निर्यात नियन्त्रण र प्रविधि प्रतिबन्धहरू लगाइएका छन्। जसले प्रमुख बजारहरू र विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलाहरूमा चीनको पहुँचलाई गम्भीर रूपमा बाधा पुर्याएको छ।
यसका साथै, अमेरिका, युरोपेली सङ्घ, जापान र अन्य देशहरूले अपनाएको "जोखिममुक्त" र आपूर्ति शृङ्खला विविधीकरणको व्यापक प्रवृत्तिले चिनियाँ उत्पादनमाथिको विश्वव्यापी निर्भरता घटाएको छ। जसले चीनको निर्यात-सञ्चालित मोडेललाई अझ चुनौती दिएको छ र घरेलु रूपमा मुद्रास्फीति दबाबमा योगदान पुर्याएको छ। यी तत्कालीन दबाबहरूभन्दा बाहिर, दीर्घकालीन जनसाङ्ख्यिक परिवर्तनहरूले चीनको आर्थिक मार्गलाई कमजोर पार्ने खतरा छ। तीव्र गतिमा बढ्दो वृद्ध जनसङ्ख्या, घट्दो जन्मदर र घट्दो कार्य बलले उत्पादकत्व, उपभोग र वर्तमान आर्थिक मोडेलको दिगोपनमा गम्भीर जोखिम निम्त्याउँछ।
यी चुनौतीहरू एकसाथ आउँदा, चीनको आर्थिक स्थिरता र वृद्धिलाई महामारीभन्दा पहिलेको स्तरमा पुनर्स्थापित गर्ने क्षमतामाथि शङ्का बढ्दै जान्छ। अर्थ मन्त्रालयले एजेन्सीको कार्यलाई "पक्षपाती" र "चीनको अर्थतन्त्रको वास्तविक लचिलोपन र विश्वव्यापी बजारमा व्यापक सहमतिलाई निष्पक्ष रूपमा प्रतिबिम्बित गर्न असफल" भनेको छ। चीनको नयाँ वित्तीय घाटा योजनाले बढी सक्रिय वित्तीय नीतिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। जुन तीव्र सम्पत्ति मन्दी र घट्दो उपभोक्ता विश्वासको बीचमा सङ्घर्षरत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्नमा केन्द्रित छ।
तर सरकारी खर्च बढ्दा सरकारी ऋण बढ्ने छ। सरकारले कर कटौती ल्यायो र चीनको पिपुल्स बैङ्कले अमेरिकी भन्सार शुल्कबाट भएको झट्कालाई सहनको लागि रिजर्भ आवश्यकता अनुपात (आरआरआर) लाई ५० आधार बिन्दुले घटायो। तर यी वित्तीय र मौद्रिक नीतिहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्रलाई बाह्य दबाबबाट जोगाउने सम्भावना कम छ।
चीनले विशेष योजना र भौचरहरू मार्फत उपभोग बढाउने प्रयास पनि गरेको छ। तर चीनभरि खाद्य पसल र साना व्यवसायहरू बन्द हुनु अस्वस्थ बजारको सङ्केत हो। विगतमा चिनियाँ नेताहरूले दिएका धेरै अभिव्यक्तिहरूको बाबजुद, चिनियाँ अर्थतन्त्रको अनुमानित प्रक्षेपण चिन्ताजनक छ।
२०२४ र २०२५ मा धेरै पटक, चिनियाँ प्रधानमन्त्रीले चीनको "अधिक क्षमता" बारे पश्चिमी शङ्कालाई खारेज गरे र बाह्य दबाबको सामना गर्न अर्थतन्त्रले स्तर र गति कायम राख्न जोड दिए। चिनियाँ अधिकारीहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्रको स्वास्थ्यमाथि शङ्का व्यक्त गरेकोमा संयुक्त राज्य अमेरिका र युरोपेली सङ्घको आलोचना गरे।
यद्यपि, विभिन्न क्षेत्र र भन्सार शुल्कमा देखिएको तीव्र मन्दीका कारण चिनियाँ अर्थतन्त्र कमजोर रहनेछ। थाइल्यान्ड र इन्डोनेसिया जस्ता देशहरूले आफ्नो अर्थतन्त्रलाई स्थिर बनाउन चीनबाट हुने आयातमा सीमा लगाउन थालेका छन्। चीनको सार्वभौम क्रेडिट रेटिङमा भएको गिरावटले अस्थिर विश्वव्यापी बजारहरूसँग तालमेल मिलाउन चीनलाई ठूला सुधारहरूको आवश्यकता रहेको देखाएको छ। त्यसैले चिनियाँ अर्थतन्त्रको बल र सम्भावनामाथिको जोडमाथि प्रश्न उठेको छ। फिचको डाउनग्रेड केवल छोटो अवधिको आर्थिक उथलपुथलको प्रतिबिम्ब मात्र होइन। बरु चीनको गहिरो हुँदै गएको अर्थतन्त्रको व्यापक सङ्केत हो।
सरकारले मन्दीलाई कम गर्न धेरै वित्तीय तथा मौद्रिक उपायहरू ल्याएको भए तापनि बढ्दो दबाबको सामना गर्दा यी उपायहरू अपर्याप्त देखिन्छन्।
ध्वस्त हुँदै गएको सम्पत्ति क्षेत्र र घट्दो उपभोक्ता विश्वासदेखि खुम्चँदै गएको बाह्य बजार र दीर्घकालीन जनसाङ्ख्यिक गिरावटसम्म चीनको वर्तमान वृद्धि मोडेलको दिगोपनको बारेमा बढ्दो शङ्कालाई पनि जोड दिन्छ। विशेष गरी भूराजनीतिक तनाव र विश्वव्यापी जोखिम न्यूनीकरण प्रयासहरूले व्यापार र लगानी प्रवाहलाई पुनः आकार दिइरहेको बेला।
अगाडि बढ्दै जाँदा चीनको आर्थिक लचिलोपनको विश्वसनीयता केवल प्रोत्साहन प्याकेजहरूमा मात्र निर्भर गर्दैन, तर बेइजिङले लगानीकर्ताको विश्वास पुनर्स्थापित गर्ने, घरेलु मागलाई अनलक गर्ने र द्रुत गतिमा परिवर्तन भइरहेको विश्वव्यापी आर्थिक प्रणालीमा अनुकूलन गर्ने गहन संरचनात्मक सुधारहरू गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने कुरामा पनि निर्भर गर्दछ।
