बेइजिङ। हालैका वर्षहरूमा चीनको आक्रामक नीतिहरू बढेका छन्। जस्तै आईआरजीसीलाई हतियार प्रदान गर्ने र आतङ्कवादलाई प्रवर्द्धन गर्ने। अमेरिकाले मार्च १९ मा रिवार्ड्स फर जस्टिस कार्यक्रम मार्फत घोषणा गरिएको १ करोड ५० लाख डलरको पुरस्कार पनि समावेश गरेको छ।

विदेश विभागका पछिल्ला कार्यहरू बेइजिङको अवैध नाफाको निरन्तर खोजी र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षालाई कमजोर पार्ने खतरनाक इच्छाशक्तिको स्पष्ट सम्झना हो। इरानमा दोहोरो प्रयोग गर्ने प्रविधिको डाइभर्सन सक्षम पारेर र इरानी रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) को वित्तीय सञ्जालहरूलाई समर्थन गरेर चीनले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको उल्लङ्घन मात्र गरिरहेको छैन, उसले आतङ्कवाद लाई बढवा दिइरहेको छ र विश्वव्यापी व्यवस्थालाई अस्थिर पनि गरिरहेको छ।

अमेरिकी विदेश विभागको हालैको घोषणाले चिनियाँ नागरिकहरूको एक भयानक नेटवर्कलाई लक्षित गरेको छ जसले वर्षौँदेखि संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट निर्यात-नियन्त्रित दोहोरो-प्रयोग इलेकट्रोनिक कम्पोनेन्टहरू प्राप्त गर्न चीनको व्यापारिक मोर्चाको शोषण गर्दै आएका छन्। मानवरहित हवाई सवारी साधन, ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र र अन्य उच्च-प्रविधियुक्त हतियार प्रणाली जस्ता परिष्कृत सैन्य उपकरणहरूको उत्पादनको लागि महत्त्वपूर्ण यी घटकहरू इरानमा आईआरजीसी-सम्बद्ध कम्पनीहरूलाई पठाइएको छ।

कम्तीमा २००७ देखि चलिरहेको यो अपरेसनले इरानलाई अमेरिकी प्रतिबन्धहरू छल्न, विश्वव्यापी रूपमा लाखौँ डलर खर्च गर्न र हमास र हिजबुल्लाह जस्ता प्रतिबन्धित प्रोक्सी मिलिसियालाई समर्थन गर्न जारी राख्न अनुमति दिएको छ।

यो अपरेसन केही पृथक् अपराधीहरूले गरेको दुष्ट कार्य थिएन भन्ने कुरा बुझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। बरु, यो एक राम्रोसँग व्यवस्थित, वर्षौँ लामो योजना थियो जसमा प्रमुख चिनियाँ कार्यकर्ताहरू - लिउ बाओक्सिया (एमिली लिउको रूपमा पनि चिनिन्छ), ली योङक्सिन (एम्मा ली), युङ युवा (स्टीफन येउङ) र झोङ यानलाई (सिडनी चुङ) जस्ता नामले चिनिने व्यक्तिहरूले अमेरिकी प्रतिबन्ध व्यवस्थालाई व्यवस्थित रूपमा कमजोर बनाएका थिए।

उनका कार्यहरूले आईआरजीसीको वित्तीय संयन्त्रलाई प्रत्यक्ष रूपमा बलियो बनाउँछ। जुन संस्था अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार इरानी अर्थतन्त्रको ठूलो भाग नियन्त्रण गर्दछ र देशको राजनीतिमा प्रमुख भूमिका खेल्छ। यो अन्तर्राष्ट्रिय हतियार र प्रविधि तस्करीको क्षेत्रमा चीनको राज्य-सहयोगी अपराधको स्पष्ट उदाहरण हो।

यस अवैध व्यापारमा चीनको संलग्नताले व्यवहारको फराकिलो ढाँचालाई जोड दिन्छ। वर्षौँदेखि, बेइजिङले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारलाई नियन्त्रित गर्ने कानुनी ढाँचाहरूलाई बेवास्ता मात्र गरेको छैन। बरु तिनीहरूलाई सक्रिय रूपमा कमजोर बनाएको छ। यी शेल कम्पनीहरूको सञ्चालनप्रति चिनियाँ सरकारको मौन समर्थन वा कमसेकम आँखा चिम्लेर बस्नुले विश्वव्यापी सुरक्षा मापदण्डहरूको लागि चिन्ताजनक बेवास्तालाई देखाउँछ। आफ्नो सिमाना भित्र यस्ता गतिविधिहरूलाई फस्टाउन दिएर, चीनले आर्थिक लाभको लागि क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षालाई अस्थिर बनाउन खोज्नेहरूलाई प्रभावकारी रूपमा सुरक्षित आश्रय प्रदान गरिरहेको छ।

यी कार्यहरूको प्रभाव गहिरो छ। नागरिक उद्देश्यका लागि मूल रूपमा विकसित गरिएको दोहोरो-प्रयोग प्रविधिहरूलाई सैन्य र आतङ्कवाद विरोधी कार्यहरूलाई समर्थन गर्न प्रयोग गरिएको छ। हतियार बिक्री र अन्य उद्यमहरूबाट प्राप्त विशाल वित्तीय स्रोतहरूको साथ, आईआरजीसीले यी नाफाहरूलाई सम्पूर्ण क्षेत्रको स्थिरतालाई खतरामा पार्ने गतिविधिहरूको लागि कोषमा परिणत गर्दछ।

चाहे त्यो ड्रोन, मिसाइल प्रणाली वा अन्य उन्नत हतियारको उत्पादन मार्फत होस् यी घटकहरूको अन्तिम प्रयोगले आतङ्कवाद फस्टाउन सक्ने वातावरणमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याउँछ। यो केवल अवैध व्यापारको मामला मात्र होइन। यो सरकारलाई अस्थिर बनाउने र विश्वभरका नागरिकहरूको सुरक्षालाई खतरामा पार्ने आतङ्कवादी अभिनेताहरूलाई सशक्त बनाउने जानाजानी रणनीति हो।

अमेरिकी न्याय विभागले यसअघि चार चिनियाँ नागरिकहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय आपत्कालीन आर्थिक शक्ति ऐन (आईईईपीए) लाई कमजोर पार्ने षड्यन्त्र, संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट सामान तस्करी र गलत निर्यात जानकारी प्रयोग गरेको आरोपमा अभियोग लगाएको थियो। उनीहरूको कथित गतिविधिहरू एक दशकभन्दा बढी समयदेखि फैलिएका छन्।

जसले एउटा चिन्ताजनक प्रवृत्तिलाई उजागर गर्दछ। अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताहरूलाई ध्वस्त पार्ने र विश्वव्यापी स्थिरतालाई खतरामा पार्ने नेटवर्कहरूलाई समर्थन गर्न बेइजिङको इच्छुकता छ। जब राज्य-प्रायोजित उद्यम वा सञ्चालकले निर्यात नियन्त्रण र प्रतिबन्धहरूलाई व्यवस्थित रूपमा कमजोर पार्दै दण्डहीनताको आनन्द लिन्छ, यसले विश्वव्यापी वाणिज्य र सुरक्षाको लागि खतरनाक उदाहरण स्थापित गर्दछ।

चीनको कार्यहरू गोप्य प्रविधि तस्करीको क्षेत्रमा मात्र सीमित छैनन्। अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणपछि देशको प्रतिरोधात्मक कदमले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा बेइजिङको आक्रामकतालाई अझ उजागर गर्दछ। अगस्ट २०२२ मा, अमेरिकी टेक जायन्ट एनभिडियाले चीनलाई यसको उच्च-शक्ति युक्त ए१००, ए१००एक्स र एच१०० ग्राफिक्स प्रशोधन एकाइहरू बेच्न बन्द गर्न आदेश दिइएको थियो। यी चिप्स गहिरो सिकाइ र कृत्रिम बुद्धिमत्ताका लागि आवश्यक घटक हुन्।

ती क्षेत्रहरू जहाँ प्राविधिक श्रेष्ठता बढ्दो रूपमा सैन्य र आर्थिक शक्तिको पर्यायवाची बन्दै गइरहेको छ। अमेरिकाले उन्नत सेमीकन्डक्टर प्रविधिहरूमा आफ्नो पकड बलियो बनाउँदै जाँदा चीनले तुरुन्तै प्रतिक्रिया दियो। डिसेम्बर २, २०२४ मा, अमेरिकाले २४ प्रकारका सेमीकन्डक्टरहरू र उत्पादन उपकरणहरूका तीन समूहहरू समावेश गर्न निर्यात नियन्त्रणहरू विस्तार गर्दछ। यस कदमले अमेरिकी सैन्य प्रयोग भएका महत्त्वपूर्ण खनिजहरू र तथाकथित "दोहोरो प्रयोग" वस्तुहरूको निर्यातमा प्रतिबन्ध लगायो।

"जाइट-फर-ट्याट" आदानप्रदानले बृहत् रणनीतिक गणनाको प्रतीक हो। चीनको प्रतिउपचार केवल आफ्नै आर्थिक हितको रक्षा गर्ने बारेमा मात्र होइन। तिनीहरू अमेरिकी प्राविधिक नेतृत्व र विस्तारमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थालाई कमजोर पार्ने जानाजानी रणनीतिको अंश हुन्।

आफ्नो आपूर्ति शृङ्खलालाई आक्रामक रूपमा जोगाएर र कथित आर्थिक आक्रामकता विरुद्ध बदला लिएर बेइजिङले स्पष्ट सङ्केत पठाउँछ। जब अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरू यसको महत्त्वाकाङ्क्षासँग बाझिन्छन् तब यसले तिनीहरूको पालना गर्दैन यसले विश्वव्यापी बजारलाई मात्र बाधा पुर्‍याउँदैन तर धेरै महादेशहरूमा राष्ट्रिय सुरक्षालाई पनि खतरामा पार्छ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले लिएको आक्रामक अडान र त्यसपछि लगाइएको अभियोजन र प्रतिबन्धहरूले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई चेतावनीको रूपमा काम गर्नुपर्छ। चीनको कार्यले आफ्नो सरकार आफ्नो रणनीतिक उद्देश्यहरू पछ्याउने पक्षमा अन्तर्राष्ट्रिय कानून र महासन्धिहरू उल्लङ्घन गर्न इच्छुक रहेको देखाउँछ।

महत्त्वपूर्ण प्रविधिहरूको अवैध स्थानान्तरणलाई सहज बनाउन राज्य-समर्थित सञ्जालहरूको उपयोग गरेर चीनले पश्चिम र यसका सहयोगीहरूप्रति शत्रुतापूर्ण शासन र गैर-राज्य पक्षहरू बीच उन्नत हतियारहरूको प्रसारमा प्रत्यक्ष योगदान पुर्‍याइरहेको छ। यसको परिणामस्वरूप संसारमा नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्था ध्वस्त हुन्छ र अनियन्त्रित राज्य-प्रायोजित अपराधको खतरा झन्-झन् बढ्दै जान्छ।

यी विकास क्रमहरूलाई ध्यानमा राख्दै, विश्व समुदायले अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताहरूप्रति चीनको निर्लज्ज अवहेलनाको निन्दा गर्न हिचकिचाउनु हुँदैन। दोहोरो प्रयोग गर्ने प्रविधिको प्रसारलाई सहजीकरण गर्ने भूमिकाको लागि बेइजिङलाई जबाफदेही बनाउनु नैतिक र रणनीतिक आवश्यकता हो।

जुन अन्ततः यस क्षेत्रलाई आतङ्कित र अस्थिर बनाउन खोज्नेहरूको हातमा पुग्छ। संयुक्त राज्य अमेरिका र यसका सहयोगीहरूले पारदर्शिताको लागि दबाब दिन जारी राख्नुपर्छ, कडा निर्यात नियन्त्रणहरू लागू गर्नुपर्छ र यी अवैध सञ्जालहरूबाट लाभान्वित हुने वा समर्थन गर्नेहरूले गम्भीर परिणामहरू भोग्नु पर्छ भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

चीनका कार्यहरूले अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षाको लागि प्रत्यक्ष खतरा निम्त्याउँछन् र प्रविधि र हतियार बजार दुवैमा यसको जारी चालबाजीलाई निर्णायक र समन्वित प्रतिक्रियाहरूको सामना गर्नुपर्छ। विश्वले अब कुनै पनि राज्यलाई यस्तो दण्डहीनताका साथ काम गर्न अनुमति दिन सक्दैन।

जसले आफ्नै रणनीतिक फाइदाको लागि विश्वव्यापी स्थिरतालाई प्रभावकारी रूपमा कमजोर बनाउँछ। सन्तुष्ट हुने समय सकियो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले बेइजिङको खतरनाक खेलहरूको निन्दा र प्रतिरोध गर्न एकजुट हुनुपर्छ। जसले गर्दा उदाउँदो अधिनायकवादी शक्तिको विनाशकारी महत्त्वाकाङ्क्षामाथि कानूनको शासन हाबी हुन्छ भन्ने कुरा सुनिश्चित हुनुपर्छ।

आईआरजीसी जस्ता आतङ्क प्रायोजकहरूको सैन्य महत्त्वाकाङ्क्षालाई बढवा दिन महत्त्वपूर्ण दोहोरो-प्रयोग प्रविधिको प्रयोगलाई सक्षम पारेर चीनले अझ अस्थिर र असुरक्षित विश्वव्यापी भविष्यको जग बसालिरहेको छ। लोकतन्त्र, मानव अधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय स्थिरतालाई महत्त्व दिने सबै देशहरूले यी अभ्यासहरू विरुद्ध दृढ अडान लिनु महत्त्वपूर्ण छ।

चीनलाई बिना अवरोध काम गर्न दिनुले गम्भीर जोखिम बोकेको छ। जसले क्षेत्रीय मात्र नभई विश्वव्यापी शान्ति र सुरक्षालाई पनि खतरामा पार्छ।