दक्षिण अफ्रिका। गत हप्ता, दक्षिण अफ्रिका र विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस मनायौँ। ऐतिहासिक दिनलाई सम्झँदै दक्षिण अफ्रिकीहरूको रूपमा हाम्रो देशका महिलाहरू, विशेष गरी ग्रामीण महिलाहरूको मुक्तिप्रतिको हाम्रो प्रतिबद्धतालाई पुनः समीक्षा गर्न बाध्य छौँ।

दक्षिण अफ्रिकाका ग्रामीण महिलाहरूले आफ्नो जात, वर्ग र लिङ्गको कारणले गर्दा तेब्बर उत्पीडन भोग्छन्; त्यस कारण, यो कुनै संयोग होइन कि तिनीहरूमध्ये धेरैजसोले आर्थिक स्वतन्त्रता प्राप्त गर्न सकेका छैनन्।

यो अवस्था विश्वव्यापी दक्षिणका धेरै महिलाहरूको वास्तविकता भन्दा फरक छैन र विशेष गरी यो अवस्थाको सामना गरिरहेको एउटा देश भारत हो। भारतमा पितृसत्तात्मक मान्यताहरूले देशमा महिलाहरूको प्रगतिमा बाधा पुर्‍याएको छ। तर यस्तो देखिन्छ कि भारत सरकारले परिवर्तन ल्याउन धेरै काम गरिरहेको छ।

ग्रामीण महिलाहरूको लागि "ड्रोन दिदी पहल" एउटा यस्तो कार्यक्रम हो जुन दक्षिण अफ्रिकाको ग्रामीण समुदायमा लैङ्गिक असमानताको चुनौतीलाई सम्बोधन गर्न, खाद्य सुरक्षा चुनौतीहरू समाधान गर्न, गरिबी घटाउन र रोजगारी सिर्जना गर्न मापदण्डको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।

महिलाहरूलाई कृषि ड्रोनहरू प्रदान गर्न २०१९ मा सुरु गरिएको भारत कार्यक्रमले तत्काल आयआर्जनका अवसरहरू सिर्जना गर्ने र अन्य आसन्न सामाजिक-आर्थिक चुनौतीहरू समाधान गर्ने उद्देश्यले महिलाहरूलाई व्यावहारिक प्रविधि-सञ्चालित सीपहरू प्रदान गर्दछ।

प्रतिवेदनका अनुसार, ड्रोन तैनाथ गर्न तालिम प्राप्त ग्रामीण महिलाहरूको सुरुवाती सङ्ख्या ५०० थियो। जसमध्ये २०० ड्रोन तैनाथ गरिएको थियो। आज: "५००० भन्दा बढी महिलाहरू कार्यक्रमको हिस्सा हुन्। जसमा ड्रोन सञ्चालनमा १५०० जना पनि समावेश छन्।"

दक्षिण अफ्रिकाका ग्रामीण प्रान्तहरूमा, ग्रामीण महिलाहरू प्रायः कृषि गतिविधिहरूको मेरुदण्ड हुन् तर तिनीहरूको प्रतिनिधित्व कम छ। यस्तै पहलहरू अपनाउनाले यी महिलाहरूलाई सशक्त बनाउन सकिन्छ। जसले गर्दा उनीहरू आफ्नो जीवन, परिवार, समुदाय र देशको विकासमा अझ प्रभावकारी रूपमा योगदान गर्न सक्षम हुनेछन्।

हाल, संयुक्त राष्ट्र सङ्घको खाद्य तथा कृषि सङ्गठन (एफएओ) र संयुक्त राष्ट्र सङ्घको खाद्य कार्यक्रम (युएनएफपी) ले विश्वभर जीवन बचाउन र रूपान्तरण गर्न प्रविधि र नवीनता प्रमुख सक्षमकर्ता हुन् भनी पुष्टि गर्छन्। यस उद्देश्यका लागि, ड्रोनहरूले सटीक कृषिलाई सक्षम बनाउँछन्, बाली स्वास्थ्य र उत्पादनमा सुधार ल्याउँछन्।

भारतमा, ड्रोन दिदी पहलले बाली उत्पादन २५% ले बढाएको छ र कीटनाशक प्रयोग ३०% ले घटाएको छ। दक्षिण अफ्रिकामा, साना किसानहरू अझै पनि प्रतिस्पर्धा गर्न सङ्घर्ष गरिरहेका छन्। ग्रामीण महिलाहरूलाई ड्रोनले सुसज्जित गरेर दक्षिण अफ्रिका खेल परिवर्तनकर्ता हुन सक्छ।

उदाहरणका लागि, दक्षिण अफ्रिकाका ग्रामीण क्षेत्रहरू, जस्तै क्वाजुलु-नाताल र पूर्वी केपले कठिन भू-भागका कारण महत्त्वपूर्ण रसद चुनौतीहरूको सामना गर्छन्। यी क्षेत्रहरूमा ड्रोनहरू विशेष गरी उपयोगी हुन सक्छन्, जसले किसानहरूलाई आफ्नो बालीलाई अझ प्रभावकारी र सुरक्षित रूपमा निगरानी र व्यवस्थापन गर्न अनुमति दिन्छ।

त्यस्तै गरी, ड्रोनले दुर्गम क्षेत्रहरूबाट स्थानीय बजारहरूमा कटनी गरिएका बालीहरूको ढुवानीलाई सहज बनाउन सक्छ, लागत घटाउन र पहुँच बढाउन।

यस उद्देश्यका लागि, भारत ड्रोन दिदी पहलले प्रविधिले कसरी सेवा नपाएका क्षेत्रहरूमा आर्थिक अवसरहरू सिर्जना गर्न सक्छ भनेर देखाउँछ। भारतमा, महिलाहरूले उल्लेखनीय आम्दानी गरिरहेका छन्, उनीहरूको घरायसी आम्दानी औसत ५०% ले बढिरहेको छ।

म्याककिन्से ग्लोबल इन्स्टिच्युटको हालैको प्रतिवेदन अनुसार, 'निर्भरता र जनसङ्ख्या घट्दै?' 'नयाँ जनसाङ्ख्यिक वास्तविकताको परिणामको सामना गर्दै', विश्वको सबैभन्दा ठूलो जनसङ्ख्या भएको भारतले महिलाहरूलाई मुख्यधाराको अर्थतन्त्रमा सहभागी हुन आक्रामक रूपमा अगाडि बढाएमा २०५० सम्ममा क्रय शक्ति समानताको आधारमा दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र बन्ने सम्भावना छ।

ब्रिक्सका सदस्यहरूको रूपमा, भारत र दक्षिण अफ्रिकाले कृषि नवप्रवर्तनमा सहकार्य गर्न सक्छन्। ड्रोन दिदीको साथ भारतको सफलताले कार्यान्वयन र स्केलिंगमा अन्तर्दृष्टि प्रदान गर्दै केस स्टडीको रूपमा काम गर्न सक्छ।

यसका साथै, कृषि अनुसन्धान परिषद् (एआरसी), नवप्रवर्तन केन्द्र, र वैज्ञानिक तथा औद्योगिक अनुसन्धान परिषद् (सीएसआईआर) जस्ता स्थानीय संस्थाहरूले ड्रोन प्रविधि र स्केलिङ सञ्चालन प्रयोग गरेर ग्रामीण महिला कृषि श्रमिक सहकारीहरूलाई आकार दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्।

यसबाहेक, यो पहलले पितृसत्तात्मक मान्यताहरूलाई चुनौती दिएर लैङ्गिक समानतालाई प्रवर्द्धन गरेर र परिवारहरूको उत्थान गरेर सामाजिक परिवर्तनलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्छ। जति धेरै महिलाहरू सशक्त हुँदै जान्छन्। त्यति नै सम्पूर्ण परिवारलाई फाइदा पुग्छ।

ग्रामीण क्षेत्रका गर्भवती महिला र नयाँ आमाहरूका लागि पनि ड्रोनहरू लाभदायक हुन सक्छन् किनकि तिनीहरूले शारीरिक श्रमको आवश्यकता कम गर्छन्। ड्रोनले यी महिलाहरूलाई उनीहरूको स्वास्थ्य र कल्याणको ख्याल राख्दै आफ्नो फार्मको मर्मत सम्भार गर्न मद्दत गर्न सक्छ।

दक्षिण अफ्रिकाको लागि, यो पहलले ग्रामीण समुदायलाई रूपान्तरण गर्ने, महिला सशक्तीकरण गर्ने र कृषिलाई आधुनिकीकरण गर्ने एक अद्वितीय अवसर प्रस्तुत गर्दछ। यो पहल अपनाएर र स्थानीय विशेषज्ञताको लाभ उठाएर, दक्षिण अफ्रिकाले आफ्ना ग्रामीण महिला र समुदायहरूको लागि उज्ज्वल भविष्यको ढोका खोल्न सक्छ।