नयाँ दिल्ली। चीन एक महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ। यसको एक समयको महत्त्वपूर्ण आर्थिक मोडेल अब ठूलो मात्रामा टुक्रने कगारमा छ। आर्थिक अजेयताको अनुहार ध्वस्त हुँदै गइरहेको छ। जसले संरचनात्मक कमजोरीहरूको जटिल जाललाई प्रकट गर्दै छ जसले दशकौँको द्रुत वृद्धि र विश्वव्यापी महत्त्वाकाङ्क्षालाई कमजोर बनाउँछ। चीनको आर्थिक सङ्कटको सबैभन्दा खतरनाक सङ्केत भनेको अभूतपूर्व १० ट्रिलियन युआन (१.४ ट्रिलियन डलर) प्रोत्साहन प्याकेजलाई विचार गरिँदै छ।

यो व्यापक हस्तक्षेप शक्तिको सङ्केत होइन, तर आत्मविश्वास र गति गुमाउँदै गएको अर्थतन्त्रलाई पुनरुत्थान गर्ने हताश प्रयास हो। यस सम्भावित उत्तेजना प्याकेजको स्केलले गहिरो र प्रणालीगत आर्थिक अस्वस्थतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ जुन चक्रीय मन्दी भन्दा पर जान्छ।

उपभोक्ता भावना विनाशकारी तहमा खसेको छ। पिपुल्स बैङ्क अफ चाइनाले हालै गरेको सर्वेक्षणले शुद्ध आर्थिक निराशाको मनोवैज्ञानिक परिदृश्य प्रकट गरेको छ। उत्तरदाताहरूको ६२ प्रतिशत - ऐतिहासिक रूपमा उच्च स्तर - उनीहरूले भविष्यमा थप बचत गर्ने सङ्केत गरेर गहिरो आर्थिक चिन्ताको स्पष्ट अभिव्यक्ति दिएको छ।

अझ महत्त्वपूर्ण तथ्य यो हो कि केवल १३.३% ले लगानी गर्न इच्छुक देखाएको छ। रेकर्डमा सबैभन्दा कम सङ्ख्या। यो अस्थायी उतार चढाव मात्र होइन, आर्थिक विश्वासको आधारभूत क्षय हो जसले चीनको आर्थिक मोडेलको मूल भागमा प्रहार गर्दछ।

कुनै समय चीनको आर्थिक वृद्धिको प्राथमिक इन्जिन रहेको घरजग्गा क्षेत्र अहिले पूर्णतया ध्वस्त भएको छ। जुन कुनै समय आर्थिक गतिशीलताको अपरिहार्य स्रोत थियो। त्यो देशको आर्थिक घाँटीमा जाँतो बनेको छ।

स्थानीय सरकारहरू लुकेका ऋणको समुद्रमा डुबिरहेका छन्। १४.३ ट्रिलियन युआनको खगोलीय दायित्वहरू बाँकी छन्। २०२८ सम्म यसलाई २.३ ट्रिलियन युआनमा घटाउने उनको हताश प्रयास आर्थिक सङ्कटको गहिराइलाई हाई लाइट गर्दै असम्भव सपना जस्तो देखिन्छ। चीनको निर्यात-सञ्चालित आर्थिक रणनीतिले अस्तित्वको खतराको सामना गरिरहेको छ। विशेष गरी ह्वाइट हाउसमा डोनाल्ड ट्रम्पको सम्भावित फिर्ताको साथ।

आर्थिक विश्लेषकहरूले डरलाग्दो चित्र चित्रण गर्छन्: ६०% ट्यारिफले चीनको निर्यात क्षेत्रलाई विनाश गर्न सक्छ, सम्भावित रूपमा कुल निर्यात ८% घटाउन सक्छ र केवल १२ महिनामा दुई प्रतिशत अङ्कले जिडिपी घटाउँछ। यो कमजोरीले बाह्य बजारहरूमा अत्यधिक निर्भर आर्थिक मोडेलको आधारभूत कमजोरीलाई हाई लाइट गर्दछ।

विश्वव्यापी आर्थिक परिदृश्य द्रुत रूपमा परिवर्तन हुँदै छ र चीनले आफूलाई बढ्दो रूपमा सीमान्तकृत पाउँछ। कुनै समय चीनको प्रमुख निर्यात गन्तव्य भएको संयुक्त राज्य अमेरिकाले सन् २०१७ मा १८.९ प्रतिशत रहेको चिनियाँ निर्यातको अंश सन् २०२३ मा १४.८ प्रतिशतमा झरेको देखेको छ।

यो गिरावट एक सांख्यिकीय ब्लिप मात्र होइन, यसले विश्वव्यापी आर्थिक गतिशीलतामा आधारभूत परिवर्तनलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ जसको सामना गर्न चीन शक्तिहीन देखिन्छ। आन्तरिक माग गम्भीर र लगातार कमजोर रहन्छ।

धेरै सरकारी हस्तक्षेपहरूको बाबजुद - आक्रामक ब्याज दर कटौती देखि सम्पत्ति तल भुक्तानमा कटौतीसम्म - यी प्रयासहरू धेरै प्रभावकारी साबित भएका छन्। स्टक बजारले यस असफलताको ऐना देखाउँछ: बेन्चमार्क सीएसआई 300 सूचकाङ्क अक्टोबरको मध्यदेखि १०% घटेको छ। जबकि ह्याङ सेङ सूचकाङ्क एकदमै १७% गिरेको छ।

आर्थिक प्रतिशोधको सम्भावना कालो बादल जस्तै छ। ट्रम्पले आक्रामक ट्यारिफ र आर्थिक टकराबको वाचा गरेपछि, चीनले आफूलाई घेरिएको र बढ्दो जोखिममा पारेको छ। अर्थशास्त्रीहरूले अनुमान गरेका छन् कि यस्तो आर्थिक दबाबको सामना गर्न ६ ट्रिलियन युआन सम्मको प्रोत्साहन आवश्यक हुन सक्छ। यो रकम जसले सम्भावित रूपमा कम लचिलो अर्थतन्त्रहरूलाई दिवालिया बनाउँछ।

चीनको आर्थिक साझेदारीलाई विविधीकरण गर्ने प्रयासले रणनीतिभन्दा निराशा झल्काउँछ। रुस, सिङ्गापुर, भियतनाम र युएईसँगको सम्बन्ध विस्तार गर्नु रणनीतिक आर्थिक योजनाजस्तो कम र आर्थिक जीवन रेखा खोज्ने उन्मत्त खोज जस्तो देखिन्छ। ग्लोबल सप्लाई चेनहरूले सक्रिय रूपमा चिनियाँ उत्पादनको विकल्प खोजिरहेका छन्।

चीनका लागि उपलब्ध वित्तीय साधनहरू तीव्र गतिमा घट्दै गएका छन्। २००८ वित्तीय सङ्कटको समयमा बलियो प्रतिक्रियाको विपरीत, वर्तमान विकल्पहरू गम्भीर रूपमा सीमित छन्। युआन अवमूल्यनको सम्भावना सीमित छ र त्यहाँ ब्याज दर कटौतीबाट पर्याप्त जोखिम छ जसले आर्थिक स्थिरतालाई थप कमजोर बनाउन सक्छ।

चिनियाँ उपभोक्ता र लगानीकर्ताहरूको मनोवैज्ञानिक अवस्था गम्भीर विन्दुमा पुगेको छ। लगातारको सम्पत्ति सङ्कट र कमजोर घरेलु मागले आर्थिक उदासीनताको व्यापक भावना सिर्जना गरेको छ। मानिसहरूले खर्च गर्नुको सट्टा बचत गर्न रोजिरहेका छन्, आर्थिक सङ्कुचनको आत्म-सुदृढतक चक्र सिर्जना गर्दै जसले मन्दीलाई लामो अवसादमा परिणत गर्ने धम्की दिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरू निराशावादी बन्दै गएका छन्। एस एन्ड पी ग्लोबलका लुइस कौमिसले वित्तीय प्रोत्साहनको बाबजुद पनि आर्थिक वृद्धिमा उल्लेख्य सुधार हुने सम्भावना नरहेको बताउँछन्। उपभोग समर्थन मामूली रहन्छ, र अपस्फीति जोखिमहरू रहन्छ - चीनको आर्थिक व्यवस्थापनको एक घातक अभियोग।

सरकारको प्रतिक्रिया आतङ्क र प्रभावहीनताको मिश्रण भएको छ। प्रोत्साहन प्याकेज, ऋण स्व एपीएस र मौद्रिक हस्तक्षेपहरूले विश्वास पुनर्स्थापना गर्न थोरै गरेको छ। प्रत्येक नयाँ उपाय गहिरो जरा भएका आर्थिक चुनौतीहरूको व्यापक समाधान भन्दा एक हताश ब्यान्ड-एड जस्तो देखिन्छ।

चीन आफैँले बनाएको आर्थिक विरोधाभासको सामना गरिरहेको छ। आफैँमा फसेको पाउँछ। निर्यातमा आधारित विस्तार ठूलो पूर्वाधार लगानी र राज्य-नियन्त्रित आर्थिक योजना - यसको उल्लेखनीय वृद्धिलाई उत्प्रेरित गर्ने एउटै रणनीतिहरू अहिले यसको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी बनेका छन्।

कुनै समय अजेय देखिने मोडल अहिले अप्रचलित र दिगो देखिन थालेको छ। विश्वव्यापी आर्थिक परिदृश्य परिवर्तन हुँदै जाँदा चीन आधारभूत संरचनात्मक कमजोरीहरू भएको विशालका रूपमा देखिन्छ। एक ध्वस्त सम्पत्ति क्षेत्र, कमजोर उपभोक्ता विश्वास, बाह्य आर्थिक दबाब र सीमित नीति विकल्पहरूको संयोजनले एक उत्तम तुफान सिर्जना गर्दछ जसले दशकौँको आर्थिक प्रगतिलाई मेटाउने धम्की दिन्छ।

आगामी केही वर्ष महत्त्वपूर्ण हुनेछन्। चीनले आधारभूत र सम्भावित पीडादायी आर्थिक पुनर्संरचनाबाट गुज्रनुपर्छ। यसमा उपभोक्ता विश्वास पुनर्स्थापना, थप लचिलो र घरेलु रूपमा सञ्चालित आर्थिक मोडेलहरू विकास गर्ने र बढ्दो जटिल विश्वव्यापी आर्थिक र भूराजनीतिक चुनौतीहरूको सामना गर्ने तरिकाहरू खोज्ने समावेश छ।

विश्वले यसलाई चिन्ता र प्रत्याशीको मिश्रणले हेरिरहेको छ। जुन कुरालाई पहिले आर्थिक चमत्कार मानिन्थ्यो अहिले प्रणालीगत आर्थिक कु व्यवस्थापनको सम्भावित सावधानीपूर्ण कथाको रूपमा खडा भएको छ। चीनको आर्थिक भविष्य नाजुक सन्तुलनमा आधारित छ। जसमा नाटकीय परिवर्तन वा विनाशकारी गिरावटको सम्भावना छ।

विश्वव्यापी आर्थिक परिदृश्य विकसित हुँदै जाँदा, चीनको अनुकूलता, नवीनता र आर्थिक आत्मविश्वास पुनर्निर्माण गर्ने क्षमताले विश्व आर्थिक शक्तिको रूपमा आफ्नो स्थिति कायम राख्न सक्छ कि आर्थिक ओभररिच र प्रणालीगत असफलतालाई जोखिममा पार्न सक्छ।