कोलम्बो। श्रीलङ्काका लागि भारतका उप-उच्चायुक्त विनोद के जेकबले ३ मार्च, २०२३ मा कोलम्बोमा मेडिकेयर २०२३ स्वास्थ्य हेरचाह प्रदर्शनीको उद्घाटन सम्बोधनका क्रममा भारत-श्रीलङ्का द्विपक्षीय सम्बन्ध आफ्नो उच्च बिन्दुमा पुगेको बताएका छन्।

जनताबीचको सम्बन्ध मुख्य कारण भएको उल्लेख गर्दै द्विपक्षीय सम्बन्धमा सबैभन्दा भर्खरको एक भारत र श्रीलङ्काका उच्च आयोगहरू बीच २ मार्च, २०२३ मा भारत र श्रीलङ्काबिच आर्थिक लेनदेनको लागि भारतीय रुपैयाँको प्रयोगका विषयमा छलफल भएको थियो।

बैङ्क अफ सिलोन, स्टेट बैङ्क अफ इन्डिया, र इन्डियन बैङ्कका प्रतिनिधिहरूले आफ्ना अनुभवहरू साझा गरे र दर्शकहरूलाई जानकारी दिए कि उनीहरूले रिजर्व बैङ्क अफ इन्डिया (आरबीआई) पछि सम्बन्धित भोस्ट्रो/नोस्ट्रो खाताहरू मार्फत भारतीय रुपैयाँ निर्धारण व्यापार लेनदेन गर्न थालेका थिए। र श्रीलङ्काको केन्द्रीय बैङ्कले सन् २०२२ मा एक सक्षम फ्रेमवर्क सिर्जना गरेको थियो। 

यो भारतको उच्चायोग थियो, जसले २ मार्च २०२३ मा भारत र श्रीलङ्काबिचको आर्थिक लेनदेनको लागि भारतीय रुपैयाँको प्रयोगको बारेमा छलफल आयोजना गर्‍यो। सहभागी बैङ्कहरूले भारतीय रुपैयाँमा परिभाषित सेटलमेन्टका फाइदाहरू उल्लेख गरे, जसमा छोटो समय रेखाहरू विनिमय लागत र व्यापार क्रेडिटको सजिलो उपलब्धता आदि समावेश छन्।

पर्यटन र आतिथ्य उद्योगमा यस पहलको लाभकारी प्रभावलाई पनि हाई लाइट गरिएको थियो, जसमा अन्य क्षेत्रहरूले प्रयोग गर्न सक्ने सङ्कलन बढाउन मद्दत गर्न मद्दत गर्दछ। सहभागी बैङ्कहरूले भारतीय रुपैयाँमा परिभाषित सेटलमेन्टका फाइदाहरू जस्तै छोटो समय रेखा, कम विनिमय लागत र व्यापार क्रेडिटहरूको सजिलो उपलब्धता, अन्य चीजहरू बीचमा पनि छलफल गरेका छन्। 

पर्यटन र आतिथ्य उद्योगहरूमा पहलको सकारात्मक प्रभावलाई पनि हाई लाइट गरिएको छ, जसमा अन्य क्षेत्रहरूले प्रयोग गर्न सक्ने सङ्कलन बढाउनमा यसको भूमिका समावेश छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार लेनदेनमा, भोस्ट्रो र नोस्ट्रो खाताहरू बैङ्क र देशहरू बीचको रकम स्थानान्तरणको लागि प्रयोग गरिन्छ। 

भोस्ट्रो खाता भनेको अर्को बैङ्कको खातालाई वर्णन गर्नको लागि खाता होल्ड गर्ने बैङ्कले प्रयोग गरेको शब्द हो। यदि अमेरिकाको बैङ्क एले फ्रान्समा बैङ्क बीको लागि खाता राख्छ भने बैङ्क एले यो खातालाई भोष्ट्रो खाताको रूपमा उल्लेख गर्नेछ।

अर्कोतर्फ, नोस्ट्रो खाता भनेको खाताको स्वामित्वमा रहेको बैङ्कले प्रयोग गर्ने शब्द हो र अर्को देशमा रहेको बैङ्कले राखेको खातालाई जनाउँछ। पहिले जस्तै उही उदाहरण प्रयोग गर्दै, फ्रान्समा बैङ्क बीले संयुक्त राज्यमा बैङ्क एको खातालाई नोष्ट्रो खाताको रूपमा उल्लेख गर्नेछ।

जब विभिन्न देशहरूमा दुई पक्षहरूले व्यापार सञ्चालन गर्छन्, तिनीहरूले सामान्यतया रकम स्थानान्तरण गर्नको लागि आफ्नो सम्बन्धित  भोष्ट्रो र नोष्ट्रो खाताहरू प्रयोग गर्नेछन्। उदाहरणका लागि यदि संयुक्त राज्य अमेरिकाको कुनै कम्पनीले फ्रान्सको आपूर्तिकर्ताबाट सामान खरिद गर्छ भने कम्पनीको बैङ्कले फ्रान्समा रहेको आपूर्तिकर्ताको नोस्ट्रो खातामा रकम स्थानान्तरण गर्न फ्रान्समा रहेको आफ्नो भोष्ट्रो खाता प्रयोग गर्नेछ, जुन आपूर्तिकर्ताको बैङ्क फ्रान्समा रहेको छ। 

भोष्ट्रो र नोष्ट्रो खाताहरूको प्रयोगले विभिन्न देशहरूमा बैङ्कहरू बीच कोष सार्नको लागि मानकीकृत विधि प्रदान गरेर अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार लेनदेनलाई सरल बनाउन मद्दत गर्दछ। बैङ्कहरूले यी खाताहरू प्रयोग गरेर अन्तर्राष्ट्रिय लेनदेनको क्रममा मुद्रा विनिमय दरको उतारचढाव र अन्य समस्याहरूको जोखिम कम गर्न सक्छन्।