नयाँ दिल्ली। भारतमा खाद्यान्नको उत्पादन- चामल, गहुँ, मोटा अन्न र दालहरू आर्थिक वर्ष २०२१-२२ मा रेकर्ड ३१५.७ मिलियन टन अनुमान गरिएको बताइएको छ। कृषि मन्त्रालयले बुधवार जारी गरेको चौथो अग्रिम अनुमान अनुसार यस वर्ष कृषि उत्पादन बढ्ने बताइएको छ।

पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार गहुँको उत्पादन माथि संशोधन गरिएको छ। यद्यपि मामूली रूपमा १०६.४ मिलियन टन उत्पादन हुने अपेक्षा गरिएको छ। आर्थिक वर्ष सन् २०२१-०२२ मा गहुँ उत्पादन तीन वर्षमा सबैभन्दा कम भएको थियो।

कृषि मन्त्रालयका अनुसार २०२१-२२ मा क्रमशः १३ करोड ३० लाख टन र २७.७ मिलियन टन चामल र दालको उत्पादन रेकर्ड उच्च रहेको छ। खाद्यान्न बाहेक, कृषि मन्त्रालयले रेकर्ड ३७.७ मिलियन टन तेल बीउ उत्पादन पनि अनुमान गरेको छ।

'यति धेरै बालीको कीर्तिमान उत्पादन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको सक्षम नेतृत्वमा रहेको केन्द्र सरकारको किसानमैत्री नीतिका साथै किसानहरूको अथक परिश्रम र वैज्ञानिकहरूको लगनशीलताको परिणाम हो,' कृषि मन्त्री नरेन्द्र सिंह तोमरले एक विज्ञप्तिमा भने।

अनाज र दालको रेकर्ड उत्पादनको बाबजुद, भारतका उपभोक्ताहरूले उच्च खुद्रा मुद्रास्फीतिको सामना गर्न जारी राखेका छन्। उपभोक्ता खाद्य मुद्रास्फीति जुलाईमा ६.८ प्रतिशतमा नरम हुनु अघि अप्रिलमा ८.३ प्रतिशत रहेको थियो। 

मन्त्रालयका अनुसार अप्रिल–मे महिनामा १० करोड ६८ लाख टन गहुँ काटिएको छ जुन पाँच वर्षको औसत उत्पादनभन्दा झण्डै ३० लाख टनले बढी हो। सन् २०२२ मा गहुँको फसलमा रेकर्ड गर्मीको लहरले क्षति पुर्‍याएपछि भारतले मे महिनामा घरेलु खाद्यान्नको मूल्यलाई नियन्त्रणमा राख्नको लागि निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो।

मे महिनामा, संयुक्त राज्य अमेरिकाको कृषि विभागको विदेशी कृषि सेवा दिल्लीस्थित कार्यालयले 'तापमानमा अभूतपूर्व स्पाइकको कारण गर्मी तनाव'का कारण ९९ मिलियन टन गहुँको बाली हुने अनुमान गरेको थियो।

यद्यपि गत हप्ता (१२ अगस्ट) जारी गरिएको यूएसडीए आधिकारिक अनुमानले १०३ मिलियन टन फसलको आकार अनुमान गरेको छ। भारतका व्यापारी र मिल मालिकहरूले गहुँको बाली धेरै कम अर्थात् ९०-९५ मिलियन टन हुने अनुमान गरेका छन्।

'नीति आयोगको अनुमान अनुसार २०२१-२२ मा गहुँको माग ९९ मिलियन टन हुने अनुमान गरिएको छ। त्यसैले यस वर्ष १० करोड ६० लाख टन गहुँ उत्पादन गरे पनि भारतले गहुँको पिठो र गहुँको उत्पादन निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउनुपर्दा सरकार आफ्नै उत्पादनको अनुमानमा विश्वस्त नभएको देखाउँछ। गहुँ उत्पादनको व्यापार अनुमान करिब ९ करोड ५० लाख टन छ,’ पूर्व कृषि सचिव र आर्कस नीति अनुसन्धानका प्रवर्द्धक सिराज हुसेनले भने।

'वाणिज्य मन्त्रालयको कृषि निकासी नीति (२०१९) बमोजिम ब्राण्डेड गहुँको निकासी जारी राख्नुपर्छ । प्रशोधित खाद्य पदार्थको निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउनु हुँदैन,' हुसैनले थपे। उपभोक्ता मामिला मन्त्रालयको तथ्याङ्कले गहुँको भाउ बढेको देखाएको छ। १७ अगस्टसम्म थोक गहुँको पीठो (आटा) को मूल्य वार्षिक रूपमा १९.४ प्रतिशत बढी थियो, जबकि खुद्रा मूल्यहरू १५ प्रतिशतभन्दा उच्च थियो।