काठमाडौँ । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको आधार शिविर आसपास हिउँ र हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिँदै गएको देख्दा अनुभवी आरोही फुर्वा तेञ्जिङ शेर्पाको चिन्ता गहिरिँदै गएको छ।

दशकौँदेखि सगरमाथा आरोहणमा सक्रिय उनी अहिले हिमालको बदलिँदो स्वरूपलाई जलवायु संकटको प्रत्यक्ष प्रमाणका रूपमा व्याख्या गर्छन्।

दोलखाको रोल्वालिङमा जन्मिएका फुर्वा तेञ्जिङ शेर्पाले १४ वर्षकै उमेरदेखि हिमाली क्षेत्रमा काम शुरू गरेका थिए। उनले दुई हजार सात सालमा पहिलोपटक सगरमाथा आरोहण गरेका थिए र हालसम्म अठार पटक शिखर चुमिसकेका छन्।

उनका अनुसार पहिले आधार शिविरबाट केही मिनेटमै हिउँ भेटिन्थ्यो तर अहिले घण्टौँ हिँड्दा पनि हिउँ पाउन कठिन भएको छ। उनले यसलाई जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असरका रूपमा लिएका छन्।

हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम बढ्दै जाँदा हिमनदी पग्लिने गति तीव्र बनेको, हिउँ पर्ने समय र मात्रा परिवर्तन भएको तथा वर्षाको ढाँचा अस्थिर बनेको विज्ञहरूको भनाइ छ।

यसले सगरमाथा क्षेत्रमा खुला चट्टान देखिन थालेको छ र परम्परागत हिउँ मार्गहरू जोखिमपूर्ण बन्दै गएका छन्।

विशेषगरी खुम्बु आइसफल क्षेत्रमा बरफको संरचना अस्थिर बन्दै गएकाले भविष्यमा आरोहण अझ कठिन र जोखिमपूर्ण हुने संकेत देखिएको छ। हिउँ पग्लिँदा चिरा र दरार बढ्ने समस्या पनि तीव्र बनेको शेर्पाहरू बताउँछन्।

फुर्वा तेञ्जिङका अनुसार सगरमाथाको समस्या केवल जलवायु परिवर्तनमा मात्र सीमित छैन। फोहर व्यवस्थापन पनि गम्भीर चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।

क्याम्प दुईसम्म केही सुधार भए पनि क्याम्प तीन र क्याम्प चारमा पुराना पाल, अक्सिजन सिलिन्डर र अन्य फोहर थुप्रिएको अवस्था अझै चिन्ताजनक रहेको उनी बताउँछन्।

उनले सगरमाथा प्रदूषण नियन्त्रण समिति (एसपीसीसी) को प्रयास भए पनि उच्च क्षेत्रमा फोहर हटाउन कठिन भइरहेको उल्लेख गरेका छन्। “क्याम्प चारबाट फोहर तल ल्याउन आरोहीहरूलाई निकै कठिन हुन्छ,” उनले भनेका छन्।

यस वर्ष मात्र सगरमाथा आरोहणका लागि छयालीस देशका चार सय पन्चानब्बे आरोहीले अनुमति लिएका थिए भने एक हजारभन्दा बढीले आरोहण गरेका थिए। तर बढ्दो चापसँगै वातावरणीय दबाब पनि बढ्दै गएको देखिएको छ।

उनका अनुसार दक्ष शेर्पाको विदेश पलायन र पर्वतारोहण कम्पनीबीचको अस्वस्थ प्रतिस्पर्धाले भविष्यमा सुरक्षा र सेवाको गुणस्तरमा असर पार्न सक्ने खतरा छ। पहिले ५० हजार डलरसम्म लाग्ने आरोहण प्याकेज अहिले २० देखि २५ हजार डलरमा झरेपछि अनुभवी जनशक्ति विस्थापित हुने जोखिम बढेको छ।

पर्यटन क्षेत्रका जानकारहरूले सगरमाथाको संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनका लागि सरकारको नीतिगत ध्यान अपरिहार्य भएको बताएका छन्।

जलवायु परिवर्तनका असरबारे अध्ययन, फोहर व्यवस्थापन, हिमाली संरक्षण र दिगो पर्यटन प्रवर्द्धनलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

सगरमाथाको बदलिँदो स्वरूप केवल दृश्य परिवर्तन मात्र होइन, नेपालको पर्यटन, स्थानीय जीविकोपार्जन र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको गम्भीर मुद्दा बनेको छ। हिमालको हिउँ घट्दै जाँदा यसको प्रभाव आरोहण व्यवसायदेखि स्थानीय समुदायसम्म फैलिने जोखिम स्पष्ट देखिन थालेको छ। रासस