इस्लामाबाद। पाकिस्तानका विद्यालयहरूमा पूर्वाधार र आधारभूत सुविधाहरूको अभाव छ। जसले गर्दा समग्र साक्षरतामा नकारात्मक असर परिरहेको छ र विद्यालय छोड्ने दरमा वृद्धि भइरहेको छ। २०२४ मा लगभग २ करोड ६० लाख बालबालिका औपचारिक प्राथमिक शिक्षाबाट वञ्चित हुनेछन्। अचम्मको कुरा, योजना आयोगको पछिल्लो जिल्ला शिक्षा कार्यसम्पादन सूचकाङ्क प्रतिवेदन अनुसार, सरकारी विद्यालयहरूमा शिक्षाको गुणस्तर कमजोर रहेकोमा अभिभावकहरू चिन्तित भएकाले विद्यालय बाहिर रहेका लगभग ८० प्रतिशत बालबालिकाले कहिल्यै विद्यालय गएका छैनन्।

शिक्षा क्षेत्रमा क्रान्तिकारी सुधारको बारेमा राजनीतिज्ञहरूले गरिरहेका सबै दाबीहरू खोक्रो दाबी हुन्। शिक्षाविद् नाजिर अहमद अरिजोले भने। उनले भने कि उनको छोराले चर्को गर्मी र बिजुलीको अभावका कारण स्कूल जान अस्वीकार गर्‍यो। "हाम्रो सार्वजनिक शिक्षा प्रणालीको सम्पूर्ण भवन कमजोर जगमा उभिएको छ। जसमा भत्किएको पूर्वाधार, पुरानो पाठ्यपुस्तकहरू र आधुनिक संसारको लागि विद्यार्थीहरूलाई तयार पार्न असफल पाठ्यक्रमहरू छन्," एरिजोले भने।

पाकिस्तान शिक्षा तथ्याङ्क प्रतिवेदनले पाकिस्तानका लगभग आधा सरकारी विद्यालयहरूमा उचित कक्षाकोठा सहित आधारभूत शौचालयको सुविधा नभएको खुलासा गरेको छ। यसले दुर्गम र उपेक्षित क्षेत्रहरूमा अवस्था कति चिन्ताजनक छ भनेर देखाएको छ। 

बलुचिस्तान प्रान्तका लगभग ७७ प्रतिशत प्राथमिक विद्यालयहरूमा सुरक्षित पिउने पानीको पहुँच छैन भने पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरमा यो सङ्ख्या ६९ प्रतिशत छ। बलुचिस्तान र पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरमा क्रमशः ७७ प्रतिशत र ५८ प्रतिशत प्राथमिक विद्यालयहरूमा शौचालय पनि थिएन।

पछिल्लो पाकिस्तान शिक्षा तथ्याङ्क प्रतिवेदन अनुसार, स्कूल छोड्ने दर ३८ प्रतिशत थियो। "विद्यालय छोड्ने यो त्रासदीपूर्ण दरको सबैभन्दा ठूलो कारण उचित पूर्वाधारको अभाव रहेको छ। जसको लागि खराब शासन र नोकर शाही लापरबाही मुख्यतया जिम्मेवार छन्," वासिङ्टन डिसीस्थित अमेरिकी कूटनीति तथा मानव अधिकार संस्थानका क्षेत्रीय निर्देशक मुहम्मद असदले भने। उनले भने, "शिक्षाको महत्त्वलाई बढी जोड दिन सकिँदैन, तर के यो सरकारको तर्फबाट संवैधानिक उल्लङ्घन होइन कि देशका ठूलो सङ्ख्यामा बालबालिका विद्यालय बाहिर छन्?" पाकिस्तानमा शिक्षकहरूलाई मतदाता दर्ता र पोलियो खोप जस्ता गैर-मुख्य गतिविधिहरू गर्न बाध्य पारिएको छ।

जबकि धेरै शिक्षकहरू राजनीतिक सम्बन्ध प्रवर्द्धनमा संलग्न छन्। यी सबैले शैक्षिक गिरावट निम्त्याएको आर्थिक विश्लेषक गुलाब उमिदले बताए। "युवा दिमागलाई हुर्काउनुको सट्टा, धेरै शिक्षकहरूले आफ्नो पद सुरक्षित गर्न राजनीतिक निष्ठा कायम राख्नमा ध्यान केन्द्रित गर्छन्। यसले देशभर शैक्षिक स्तरमा तीव्र गिरावट ल्याएको छ," उनले भने। अनुसन्धानकर्ता तथा नीति विश्लेषक अमल कमलले भने कि असङ्गत नीति कार्यान्वयन, राजनीतिक अस्थिरता, नोकर शाही अक्षमता र जबाफदेहिताको अभावका कारण धेरै नीतिगत पहलहरूको बाबजुद पनि पाकिस्तानका प्रमुख शिक्षा सूचकहरू कमजोर थिए।

उनले भने, "पाकिस्तानको शिक्षा प्रणालीले धेरै चुनौतीहरूको सामना गरिरहेको छ, संरचनात्मक र नीतिगत त्रुटिहरूले देशलाई गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्ने क्षमतामा बाधा पुर्‍याएको छ। यसबाहेक, हाम्रो देशको शिक्षा निरन्तर कम कोषबाट ग्रस्त छ, जसले गर्दा यो कम स्रोतसाधनको स्रोतमा बाँधिएको छ र बढ्दो जनसङ्ख्याको आवश्यकताहरू पूरा गर्न सङ्घर्ष गरिरहेको छ।" पाकिस्तानका धेरै विद्यालयहरू, विशेष गरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा, आधारभूत उपकरण र बिजुली पनि छैन। बजेट विनियोजन भए पनि खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तले एक पैसा पनि खर्च गरेन। "हामीलाई थप ३० वटा सिलिङ फ्यान चाहिन्छ तर हामीसँग ती किन्न पैसा छैन।हाम्रो स्कूल क्यान्टोनमेन्ट क्षेत्रमा अवस्थित छ। यदि यसको अवस्था यति दयनीय छ भने, तपाईँ प्रान्तका अन्य दुर्गम क्षेत्रहरूमा रहेका सरकारी स्कूलहरूको अवस्था कल्पना गर्न सक्नुहुन्छ," खैबर पख्तुनख्वाका एक शिक्षकले भने।

पाकिस्तानको सबैभन्दा ठूलो च्यारिटी स्कूल चेन द सिटिजन फाउन्डेसन (टीसीएफ) का सह-संस्थापक मुश्ताक छपराले भने कि सरकारी स्कूलहरूको क्षतिग्रस्त पूर्वाधारले विद्यार्थीहरूलाई स्कूल र कलेज जानबाट रोकेको छ। "सरकारी विद्यालयहरू बन्द हुँदै छन्। तिनीहरू जीर्ण अवस्थामा छन्। शिक्षकहरू विद्यालय जाँदैनन्। शौचालय छैन, फर्निचर छैन र किताबहरू छैनन्। कोही पनि जबाफदेही छैन, जुन हाम्रो प्रणालीको समस्याको जड हो," उनले भने।

उमीदले भने कि सत्तामा रहेकाहरूको व्यापक भ्रष्टाचार र कुप्रबन्धनले लाखौँ बालबालिकालाई आधारभूत शिक्षाबाट वञ्चित गरेको छ, जसले गर्दा उनीहरू आधुनिक चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार छैनन्। उनले भने, "यो गिरावटको प्रमुख कारण शिक्षाप्रति सरकारको बेवास्ता हो। पाकिस्तानको आर्थिक समस्या, सामाजिक असमानता र राजनीतिक अस्थिरता सबै अशिक्षित जनसङ्ख्यासँग जोडिएका छन्। पाकिस्तानको भविष्य अन्योलमा छ।"